Bacho Ke Liye Kaun Sa Dudh Best Hai: દરેક માતા-પિતાની પ્રથમ જવાબદારી પોતાના બાળકને સ્વસ્થ રાખવાની હોય છે. બાળક શું ખાય છે અને શું પીવે છે તેનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ જરૂરી માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન માતા-પિતાના મનમાં એક સવાલ વારંવાર આવે છે કે બાળકને કયું દૂધ પીવડાવવું જોઈએ? આ એક સામાન્ય પ્રશ્ન છે, જે લગભગ દરેક પેરેન્ટના મનમાં આવે છે. તાજેતરમાં રાજસ્થાનના શિક્ષણ મંત્રીનો એક વીડિયો વાયરલ થયો હતો. એક કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે દાવો કર્યો હતો કે દેશી ગાયનું દૂધ બાળકોની બુદ્ધિશક્તિ અને ઊર્જા વધારે છે. તેમના આ દાવાની સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ ચર્ચા થઈ હતી. જોકે, સવાલ એ છે કે આ વાત ખરેખર સાચી છે કે નહીં?
ગાય અને ભેંસના દૂધમાં શું તફાવત છે?
ગાય અને ભેંસના દૂધના પોષણમાં ચોક્કસપણે કેટલાક તફાવત જોવા મળે છે, પરંતુ એક દૂધ બીજા કરતાં વધુ સારું છે એવું કહેવા માટે કોઈ નક્કર વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી. ભેંસના દૂધમાં ગાયના દૂધની સરખામણીમાં ફેટનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. આ કારણે ભેંસનું દૂધ થોડું વધુ કેલરીવાળું હોય છે અને કેટલાક બાળકો માટે તેને પચાવવામાં થોડી મુશ્કેલી પણ થઈ શકે છે. પોષક તત્વોની વાત કરીએ તો ભેંસના દૂધમાં પ્રોટીન, કેલ્શિયમ અને વિટામિન B12નું પ્રમાણ વધુ હોય છે. આ પોષક તત્વો નર્વસ સિસ્ટમ, મગજની કાર્યપ્રણાલી, લાલ રક્તકણોના નિર્માણ અને DNA સિન્થેસિસ સહિત શરીરની વિવિધ પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, આ પોષક તત્વો બાળકના સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે, પરંતુ તેના કારણે બાળકની બુદ્ધિશક્તિ સીધી રીતે વધે છે એવું સાબિત થયું નથી.
શું ગાયનું દૂધ બાળકને વધુ બુદ્ધિશાળી બનાવે છે?
ગાયનું દૂધ ઘણી વખત બાળકો માટે હળવું માનવામાં આવે છે. આ કારણોસર કેટલાક લોકો નાના બાળકોને ગાયનું દૂધ આપવાની સલાહ આપે છે. પરંતુ ગાયનું દૂધ પીવાથી બાળક વધુ બુદ્ધિશાળી બને છે એવો દાવો કરવા માટે કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી. આ મુદ્દે સમાજમાં અનેક પ્રકારની માન્યતાઓ પણ જોવા મળે છે. જોકે, બાળકની ઉંમર પ્રમાણે તેને શું ખવડાવવું અને શું પીવડાવવું તે અંગે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.
જન્મ બાદ 6 મહિના સુધી માત્ર માતાનું દૂધ
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અને યુનિસેફની માર્ગદર્શિકા અનુસાર, બાળકના જન્મના પ્રથમ એક કલાકની અંદર સ્તનપાન શરૂ કરાવવું અને ત્યારબાદ પ્રથમ 6 મહિના સુધી માત્ર માતાનું દૂધ આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. માતાનું દૂધ બાળકના જીવનના શરૂઆતના છ મહિનામાં જરૂરી પોષણ પૂરું પાડે છે. તેથી બાળકની ઉંમર, પોષણની જરૂરિયાત અને સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને જ દૂધ અંગે નિર્ણય લેવો જોઈએ.
