કરવાચોથના દિવસે કરવામાતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમની બહાદુરી સામે મગરમચ્છ પણ હારી ગયો હતો. તેમના નામ પરથી જ કરવાચોથનું વ્રત રાખવામાં આવે છે. દર વર્ષે લાખો મહિલાઓ પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય માટે આ વ્રત કરે છે. સાંજે પૂજા દરમિયાન કરવાચોથના વ્રતની કથા વાંચવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ પ્રસંગે વીરાવતીની કથા સંભળાવવામાં આવે છે. જોકે, કરવામાતાની બહાદુરીની વાર્તા વિશે ઘણા લોકો જાણતા નથી. આજે 29 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ કરવાચોથના વ્રતના અવસરે આપણે આ બંને મહત્ત્વપૂર્ણ કથાઓ વિશે જાણીએ, જે આ વ્રતનું મહત્ત્વ અને તેની શક્તિ દર્શાવે છે.
કરવામાતાની કથા
પ્રાચીન સમયની વાત છે. કરવા નામની એક મહિલા પોતાના પતિ સાથે નદીના કિનારે આવેલા એક ગામમાં રહેતી હતી. તે અત્યંત પતિવ્રતા સ્ત્રી હતી અને તેની તપસ્યામાં અદ્ભુત શક્તિ હતી. એક દિવસ તેનો પતિ દરરોજની જેમ નદીમાં સ્નાન કરવા ઊતર્યો. તે જ સમયે પાણીમાં છુપાયેલા એક મગરમચ્છે તેના પગને પોતાના જડબામાં પકડી લીધો. પતિએ કરવાનું નામ લઈને બૂમો પાડવાનું શરૂ કર્યું.
પતિની બૂમો સાંભળીને કરવા તરત જ નદીના કિનારે પહોંચી. તેણે પોતાના પતિને મગરમચ્છના જડબામાં ફસાયેલો જોયો. ત્યારબાદ તેણે પોતાના પાલવમાંથી સૂતરની દોરી કાઢી અને તેનાથી મગરમચ્છને બાંધી દીધો. સૂતરની કાચી દોરી ભલે અત્યંત નબળી હતી, પરંતુ કરવાના પતિવ્રતા ધર્મ અને સતીત્વમાં એટલી શક્તિ હતી કે મગરમચ્છ તે નબળી દોરીથી જકડાઈ ગયો.
ત્યારબાદ કરવાએ મૃત્યુના દેવતા યમરાજનું આહ્વાન કર્યું. યમરાજ પ્રગટ થયા ત્યારે કરવાએ તેમને કહ્યું, “તમે આ મગરમચ્છને નરકમાં લઈ જાઓ અને મારા પતિને લાંબા આયુષ્યનું વરદાન આપો. જો તમે આમ નહીં કરો તો હું તમને શ્રાપ આપીશ.”
કરવાની તપસ્યાની શક્તિ જોઈને યમરાજ પણ ડરી ગયા. તેમણે તરત જ પોતાના દૂતોને આદેશ આપીને મગરમચ્છને નરકમાં મોકલી દીધો અને કરવાના પતિને 100 વર્ષ જીવવાનું વરદાન આપ્યું. કહેવાય છે કે તે દિવસે કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થી તિથિ હતી. ત્યારથી આ તિથિએ કરવાના નામે કરવાચોથનું વ્રત રાખવાની પરંપરા શરૂ થઈ. માન્યતા અનુસાર, કરવાચોથનું વ્રત રાખવાથી પત્નીના તપોબળના પ્રભાવથી પતિનું આયુષ્ય લાંબું થાય છે.
કરવાચોથના વ્રતની કથા
પ્રાચીન સમયમાં એક શાહુકાર રહેતો હતો. તેને સાત પુત્રો અને એકમાત્ર દીકરી હતી, જેનું નામ વીરાવતી (અથવા કરવા) હતું. વીરાવતી પોતાના પિયર આવી હતી. તેણે પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય માટે કરવાચોથનું નિર્જળા વ્રત રાખ્યું હતું. સાંજ થતાં ભૂખ અને તરસને કારણે તેની હાલત ખરાબ થવા લાગી. પોતાની લાડકી બહેનની આ પીડા તેના ભાઈઓથી જોવાઈ નહીં.
બહેનની તકલીફ દૂર કરવા માટે ભાઈઓએ દૂર એક ઝાડની ઓથમાં દીવો પ્રગટાવ્યો અને તેને એવી રીતે ચાળણીની પાછળ રાખ્યો કે તેનો પ્રકાશ ચંદ્ર જેવો દેખાવા લાગ્યો. વીરાવતીએ તે પ્રકાશને સાચો ચંદ્ર સમજી લીધો. તેણે તેને અર્ઘ્ય આપ્યું અને ચંદ્રનાં દર્શન થઈ ગયાં હોવાનું માનીને વ્રત પૂર્ણ કરી ભોજન કરવા લાગી. પરંતુ જેવી તે ભોજન કરવા બેઠી, તેવી જ તેને પોતાના પતિના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા.
આ સમાચાર સાંભળીને વીરાવતી ખૂબ જ દુઃખી થઈ અને રડવા લાગી. ત્યારે દેવીની કૃપાથી તેને જાણવા મળ્યું કે તેણે સાચા ચંદ્રનાં દર્શન કર્યા વિના ભ્રમમાં આવીને વ્રત તોડી નાખ્યું હતું. વીરાવતીએ પોતાની ભૂલ બદલ દેવીની માફી માગી અને આવતા વર્ષે સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન સાથે કરવાચોથનું વ્રત રાખવાનો સંકલ્પ કર્યો. તેની શ્રદ્ધા અને વ્રતના પ્રભાવથી તેના પતિને ફરીથી જીવન પ્રાપ્ત થયું. ત્યારથી તે દર વર્ષે નિયમપૂર્વક કરવાચોથનું વ્રત રાખવા લાગી.
મહાભારત સાથે જોડાયેલી કરવાચોથની કથા
કરવાચોથ સાથે જોડાયેલી બીજી એક માન્યતા મહાભારત કાળની પણ છે. કહેવાય છે કે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની સલાહથી દ્રૌપદીએ પોતાના પાંચેય પતિઓના વિજય અને લાંબા આયુષ્યની કામના સાથે કરવાચોથનું વ્રત રાખ્યું હતું. માન્યતા અનુસાર, આ વ્રતના પ્રભાવથી પાંડવોને વિજય પ્રાપ્ત થયો હતો.
ડિસ્ક્લેમર: અહીં જણાવેલી કરવામાતાની કથા પૌરાણિક કથાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને લોકવાયકાઓ પર આધારિત છે. અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં આ કથાઓ કહેવાની રીતમાં ફેરફાર હોઈ શકે છે. આ લેખનો હેતુ માત્ર માહિતી આપવાનો છે.
