જ્વેલર્સ કે સરકાર? ભારતમાં સોનાના ભાવ કોણ નક્કી કરે છે? જાણો સોનાની કિંમત પાછળનું અસલી ગણિત

Rudra
3 Min Read

ભારતમાં સોનાના ભાવમાં ક્યારેક ઝડપથી વધારો થાય છે, તો ક્યારેક અચાનક ઘટાડો જોવા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે આખરે સોનાનો ભાવ નક્કી કોણ કરે છે? શું સરકાર સોનાના ભાવ નક્કી કરે છે કે પછી જ્વેલર્સ પોતાની મરજી મુજબ સોનું મોંઘું કે સસ્તું વેચે છે? હકીકતમાં, સોનાની કિંમત કોઈ એક વ્યક્તિ કે સંસ્થાના હાથમાં હોતી નથી. તેની પાછળ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારથી લઈને ડોલરની કિંમત અને દેશમાં સોનાની માંગ સહિત અનેક કારણો કામ કરે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર નક્કી કરે છે સોનાના ભાવની દિશા

સોનાની કિંમત નક્કી કરવામાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની મોટી ભૂમિકા હોય છે. દુનિયામાં સોનાનો વેપાર મુખ્યત્વે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પોટ માર્કેટ અને વાયદા બજારોમાં થાય છે. લંડન અને ન્યૂયોર્કનાં બજારોમાં સોનાની ખરીદી-વેચાણના આધારે તેની કિંમતોમાં ઉતાર-ચઢાવ આવે છે. અમેરિકામાં વ્યાજદર, મોંઘવારી અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓની પણ સોનાના ભાવ પર અસર પડે છે.

ભારતમાં સોનાનો ભાવ કોણ નક્કી કરે છે?

ભારતમાં ઇન્ડિયન બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન (IBJA) સોનાના બેન્ચમાર્ક ભાવ જાહેર કરે છે. આ દરો બજારમાં થતા વેપારના આધારે નક્કી થાય છે અને જ્વેલરીના વ્યવસાયમાં સંદર્ભ દર તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. બીજી તરફ, MCX એટલે કે મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ પર સોનાના વાયદા વેપારથી પણ બજારને કિંમતોનો સંકેત મળે છે. જોકે, IBJA અને MCXના ભાવ અલગ-અલગ આધાર પર નક્કી થાય છે.

ડોલર અને રૂપિયાની કિંમતની પણ પડે છે અસર

ભારત પોતાની સોનાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની કિંમત ડોલરમાં નક્કી થાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો ડોલરની સરખામણીએ રૂપિયો નબળો પડે, તો ભારતમાં સોનું મોંઘું થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત આયાત ડ્યૂટી, GST અને અન્ય ખર્ચની પણ સોનાની કિંમત પર અસર પડે છે.

જ્વેલર્સ પોતાની મરજીથી આખો ભાવ નક્કી કરતા નથી

તમારા શહેરમાં જ્વેલરીની કિંમત આંતરરાષ્ટ્રીય દર અને સ્થાનિક બજારની સ્થિતિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. તેમાં ટેક્સ, જ્વેલરનું માર્જિન, મેકિંગ ચાર્જ અને ઘરેણાંની ડિઝાઇન જેવી બાબતોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ જ કારણ છે કે એક જ દિવસે અલગ-અલગ દુકાનોમાં એકસરખાં સોનાનાં ઘરેણાંના બિલમાં પણ તફાવત જોવા મળી શકે છે. એટલે કે સોનાની કિંમત કોઈ એક વ્યક્તિ કે સંસ્થાના ઈશારે નક્કી થતી નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, ડોલર, રૂપિયો, માંગ અને અનેક આર્થિક પરિસ્થિતિઓની સંયુક્ત અસરથી નક્કી થાય છે.

Share This Article