ભારતમાં દરેક નોકરીયાત અને વ્યાપારી વ્યક્તિ પોતાની મહેનતની કમાણીમાંથી વધુમાં વધુ બચત કરવા ઇચ્છે છે. વધતી મોંઘવારી અને બદલાતા ટેક્સ નિયમો વચ્ચે ટેક્સ પ્લાનિંગ આજના સમયમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. લોકો એવા રોકાણ વિકલ્પો શોધે છે જ્યાં સારુ રિટર્ન મળે અને ટેક્સનો બોજ ઓછો હોય.
ખાસ વાત એ છે કે ભારતીય ઇનકમ ટેક્સ કાયદામાં કેટલીક આવકો એવી છે જેને સરકાર સંપૂર્ણપણે ટેક્સ-ફ્રી રાખે છે. એટલે કે આ આવક પર તમને એક રૂપિયો પણ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી. વર્ષ 2026ના તાજા નિયમો મુજબ નીચે 10 મુખ્ય ટેક્સ-ફ્રી આવકના સ્ત્રોત દર્શાવવામાં આવ્યા છે:
1. ખેતીથી થતી આવક (Agricultural Income)
ભારતમાં ખેતીથી થતી આવક પર કેન્દ્ર સરકાર કોઈ ટેક્સ વસુલતી નથી. પાક વેચાણ કે ખેતીની જમીન ભાડે આપવાથી થતી આવક સંપૂર્ણ ટેક્સ-ફ્રી છે. જો અન્ય આવક (જેમ કે સેલેરી) હોય તો સ્લેબ ગણતરીમાં ઉમેરાય શકે, પણ ખેતીની આવક પર ટેક્સ શૂન્ય રહે છે.
2. ગ્રેચ્યુટી (Gratuity)
એક જ કંપનીમાં સતત 5 વર્ષ અથવા વધુ સેવા બાદ મળતી ગ્રેચ્યુટી ટેક્સ-ફ્રી છે.
સરકારી કર્મચારીઓ માટે સંપૂર્ણ ટેક્સ-ફ્રી.
ખાનગી કર્મચારીઓ માટે ₹25 લાખ સુધી ટેક્સ-મુક્ત (પહેલાં મર્યાદા ₹20 લાખ હતી).
3. પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF અને PPF)
* કર્મચારી ભવિષ્યનિધિ સંગઠન સંચાલિત EPFમાંથી 5 વર્ષ બાદ ઉપાડેલી રકમ ટેક્સ-ફ્રી છે.
* પબ્લિક પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PPF) પર મળતું વ્યાજ અને મેચ્યોરિટી રકમ બંને ટેક્સ-ફ્રી છે.
નોંધ: EPFમાં વર્ષ દરમિયાન ₹2.5 લાખથી વધુ યોગદાન પર મળતું વ્યાજ ટેક્સપાત્ર બની શકે છે.
4. સગાં-સંબંધી પાસેથી મળેલા ગિફ્ટ (Gifts from Relatives)
લગ્ન પ્રસંગે મળેલા ગિફ્ટ અથવા માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન, પતિ-પત્ની જેવા નજીકના સગાં પાસેથી મળેલી રકમ કે સંપત્તિ સંપૂર્ણ ટેક્સ-ફ્રી છે. કોઈ મહત્તમ મર્યાદા નથી.
5. લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ મેચ્યોરિટી (Life Insurance Maturity)
ઇનકમ ટેક્સ એક્ટની Section 10(10D) હેઠળ લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીની મેચ્યોરિટી રકમ ટેક્સ-ફ્રી છે, શરતે કે વાર્ષિક પ્રીમિયમ “સમ એશ્યોર્ડ”ના 10%થી વધુ ન હોય.
6. સ્કોલરશિપ અને એવોર્ડ (Scholarship & Awards)
અભ્યાસ માટે સરકાર અથવા સંસ્થા પાસેથી મળતી સ્કોલરશિપ ટેક્સ-ફ્રી છે. સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા નાગરિક સન્માન જેમ કે Padma Awards સાથે મળતી રકમ પર પણ ટેક્સ લાગતો નથી.
7. પાર્ટનરશિપ ફર્મમાંથી મળતો નફો (Share of Profit from Partnership)
જો તમે પાર્ટનરશિપ ફર્મમાં ભાગીદાર હો, તો ફર્મના નફામાંથી મળતો તમારો હિસ્સો ટેક્સ-ફ્રી છે, કારણ કે ફર્મ પહેલેથી જ કોર્પોરેટ ટેક્સ ચૂકવી ચૂકી હોય છે.
8. HUFમાંથી મળતી આવક (Income from HUF)
હિંદુ અવિવાજિત પરિવાર (HUF) દ્વારા કમાયેલી આવકમાંથી સભ્યોને મળતો હિસ્સો ટેક્સ-ફ્રી છે, કારણ કે તે આવક પર HUF પહેલેથી ટેક્સ ચૂકવે છે.
9. ટેક્સ-ફ્રી સરકારી બોન્ડ્સ (Tax-Free Bonds)
સરકાર સમયાંતરે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બોન્ડ્સ જેમ કે નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI) અને Rural Electrification Corporation (REC) બહાર પાડે છે. આવા બોન્ડ્સ પરથી મળતું વાર્ષિક વ્યાજ સંપૂર્ણ ટેક્સ-ફ્રી છે.
10. વોલન્ટરી રિટાયરમેન્ટ સ્કીમ (VRS)
રિટાયરમેન્ટ વય પહેલાં VRS લેતા મળતી રકમમાંથી ₹5 લાખ સુધીની રકમ ટેક્સ-ફ્રી છે.
આ તમામ ટેક્સ-ફ્રી આવકના સ્ત્રોત કાયદેસર છે અને યોગ્ય ટેક્સ પ્લાનિંગ દ્વારા તમારી નેટ બચત વધારવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
