ઉનાળાની ઋતુ શરૂ થતાં જ દૂધ આપનારા પશુઓમાં દૂધ ઉત્પાદન ઘટવાનું સામાન્ય બની જાય છે. ભારે ગરમીને કારણે પશુઓમાં અસ્વસ્થતા વધે છે, જે સીધી અસર તેમના દૂધ પર પડે છે. પરંતુ થોડા સરળ અને સસ્તા ઉપાયો અપનાવીને પશુપાલકો ઉનાળામાં પણ દૂધ ઉત્પાદન વધારી શકે છે.
સૌથી પહેલા, પશુઓને ગરમીથી બચાવવું ખૂબ જ જરૂરી છે. વધુ ગરમીના કારણે પશુઓ તણાવ અનુભવે છે અને ઓછું દૂધ આપે છે. તેથી, તેમને નિયમિત રીતે સ્નાન કરાવવું જોઈએ, જેથી શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત રહે અને તેમને આરામ મળે.
જો પશુઓ સાંજે દૂધ આપે છે, તો દૂધ દોહતા પહેલા તેમને સ્નાન કરાવવું વધુ ફાયદાકારક છે. તેમજ સવારે શક્ય હોય તો 6 વાગ્યા પહેલાં જ દૂધ દોહવું જોઈએ, કારણ કે ત્યારબાદ તાપમાન ઝડપથી વધવા લાગે છે.
પોષણ પણ દૂધ ઉત્પાદન વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પશુઓને સંતુલિત આહાર સાથે મિનરલ મિશ્રણ આપવું જોઈએ, જે તેમને જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે અને તેમની પ્રજનન ક્ષમતા સુધારે છે. આ સાથે મીઠું અને લીલો ચારો પણ આહારમાં સામેલ કરવો જોઈએ.
લીલા ચારા તરીકે બરસીમ, જુવાર અને નેપિયર ઘાસ ખૂબ લાભદાયક માનવામાં આવે છે. આ ચારો પશુઓને ઊર્જા આપે છે અને દૂધ ઉત્પાદન વધારવામાં મદદ કરે છે. સાથે જ કેલ્શિયમ પણ ખૂબ જરૂરી તત્વ છે, જે દૂધની માત્રા અને ગુણવત્તા બંનેમાં વધારો કરે છે.
ખેડૂતો ઘરે સરળતાથી ચૂનાનું પાણી તૈયાર કરી શકે છે. તેના માટે પાણીમાં આશરે 250 ગ્રામ ચૂનો ભેળવીને રાતભર પલાળવો. બીજા દિવસે ઉપરનું સ્વચ્છ પાણી પશુને અડધો કે એક ગ્લાસ આપવાથી કેલ્શિયમની જરૂરિયાત પૂરી થાય છે અને દૂધ ઉત્પાદન વધે છે.
આ ઉપરાંત, ઉનાળામાં પશુઓને સીધા તડકામાં બાંધવા ટાળવું જોઈએ અને તેમને હંમેશા ઠંડી તથા છાંયાવાળી જગ્યાએ રાખવા જોઈએ. જો પશુપાલકો આ સરળ પગલાં નિયમિત રીતે અપનાવે, તો ઉનાળાની કઠિન પરિસ્થિતિમાં પણ દૂધ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો શક્ય બને છે.