UPI આવ્યા બાદ રોકડ અને ચેક દ્વારા થતા પેમેન્ટમાં થોડો ઘટાડો થયો છે, પરંતુ આજે પણ મોટા વ્યવહારો માટે ચેકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તમે જ્યારે પણ ચેક લખો છો ત્યારે ધ્યાન આપ્યું હશે કે રકમ શબ્દોમાં લખ્યા પછી છેલ્લે ‘Only’ અને આંકડામાં રકમ લખ્યા પછી ‘/-’ લખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, શબ્દોમાં Four Thousand Only અને આંકડામાં 4000/- લખવામાં આવે છે.
શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આવું શા માટે કરવામાં આવે છે? શું ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા આ અંગે કોઈ નિયમ બનાવવામાં આવ્યો છે? શું ચેકમાં આ રીતે લખવું ફરજિયાત છે? ચાલો જાણીએ આ તમામ સવાલોના જવાબ.
ના, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા ચેકમાં રકમ શબ્દોમાં લખ્યા પછી ‘Only’ અને આંકડામાં લખ્યા પછી ‘/-’ લગાવવા માટે કોઈ ખાસ નિયમ બનાવવામાં આવ્યો નથી. જોકે, બેંકો ગ્રાહકોને સુરક્ષાના હેતુથી આ રીતે ચેક લખવાની સલાહ આપે છે. ચેકમાં રકમ લખ્યા પછી ‘Only’ લખવાનું મુખ્ય કારણ સુરક્ષા છે. જ્યારે તમે ચેકમાં રકમ લખો છો ત્યારે તેની આગળ કે પાછળ થોડી જગ્યા ખાલી રહી જતી હોય છે. આવી ખાલી જગ્યામાં કોઈ વ્યક્તિ બીજી રકમ ઉમેરી ન શકે તે માટે ‘Only’ લખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણથી સમજીએ:
ધારો કે તમે 4,999 રૂપિયાનો ચેક બનાવ્યો છે. હવે જો તમે રકમ શબ્દોમાં લખ્યા પછી ‘Only’ ન લખો અને આગળ જગ્યા ખાલી રાખો તો કોઈ વ્યક્તિ તેમાં વધારાના શબ્દો અથવા અંકો ઉમેરીને રકમમાં ફેરફાર કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
આવી છેતરપિંડીથી બચવા માટે ‘Only’ લખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. જોકે, આ લખવું ફરજિયાત નથી, પરંતુ બેંકો ગ્રાહકોને સુરક્ષાના પગલાં તરીકે તેની ભલામણ કરે છે. તેવી જ રીતે, આંકડામાં રકમ લખ્યા પછી ‘/-’ લગાવવાથી પણ રકમની આગળ કે પાછળ વધારાના અંકો ઉમેરવાની શક્યતા ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.
ચેક ભરતી વખતે આ બાબતોનું પણ ધ્યાન રાખો
ચેકમાં કોઈ ભૂલ કે ગેરરીતિ ન થાય તે માટે કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
– ચેક ભરતાં પહેલાં તમામ વિગતો બરાબર તપાસી લો.
– ચેકમાં ઓવરરાઇટિંગ કરવાનું ટાળો.
– એવી પેનનો ઉપયોગ કરો જેની શાહી સ્પષ્ટ દેખાય અને સરળતાથી સ્કેન થઈ શકે.
– ચેક પર કરવામાં આવેલી સહી બેંકમાં નોંધાયેલી સહી સાથે મેળ ખાતી હોવી જોઈએ.
– રકમ શબ્દોમાં અને આંકડામાં બંને રીતે લખો.
– શબ્દોમાં અને આંકડામાં લખેલી રકમ એકસરખી હોવી જોઈએ. બંનેમાં તફાવત હોય તો ચેક નામંજૂર થઈ શકે છે.
આમ, ચેકમાં ‘Only’ અને ‘/-’ લખવું RBIનો ફરજિયાત નિયમ નથી, પરંતુ નાણાકીય છેતરપિંડીથી બચવા માટે અપનાવવામાં આવતી એક ઉપયોગી સાવચેતી છે.
