મિઝોરમના બક્તાવંગ ગામમાં રહેતો ચાના પરિવાર વિશ્વના સૌથી મોટા પરિવારોમાં ગણાય છે. આ પરિવારમાં લગભગ 200 જેટલા સભ્યો એકસાથે રહે છે. પરિવારના વડા ઝિઓના ચાનાનું વર્ષ 2021માં અવસાન થયું હતું. આ પરિવારની કહાની માત્ર સભ્યોની સંખ્યા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેની શરૂઆત વર્ષ 1942માં થઈ હતી, જ્યારે ખુઆંગતુઆહાએ ‘લાલપા કોહરાન થાર’ નામના ધાર્મિક સમુદાયની સ્થાપના કરી હતી. વર્ષ 1997માં પિતાના અવસાન બાદ ઝિઓના ચાના આ સમુદાયના વડા બન્યા અને તેમને ‘હોતુપા’ એટલે કે નેતા કહેવામાં આવતા હતા. તેમના નેતૃત્વમાં પરિવાર અને સમુદાય બંનેનો ઝડપથી વિસ્તાર થયો. વર્ષ 2021માં ઝિઓના ચાનાનું અવસાન થયું, પરંતુ આજે પણ આ પરિવાર એકસાથે રહે છે અને અગાઉની જેમ જ પોતાની વ્યવસ્થા જાળવી રાખે છે.
બક્તાવંગની પહાડીઓ વચ્ચે આવેલું ‘ચુઆન થાર રન’ નામનું ચાર માળનું મકાન પહેલી નજરે કોઈ હોસ્ટેલ અથવા નાની હોટલ જેવું લાગે છે. આ ઘરમાં લગભગ 100 રૂમ છે. બહારથી આવતા મહેમાનો માટે અલગ ગેસ્ટ હાઉસ પણ બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ મકાન આજે મિઝોરમના ચર્ચિત પ્રવાસન સ્થળોમાં સામેલ છે. અહીં પહોંચતા પ્રવાસીઓ ઘણીવાર આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે કે એક પરિવાર માટે આટલું વિશાળ મકાન કેવી રીતે બનાવવામાં આવ્યું અને આજે પણ તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ રહ્યો છે. ઘરની અંદર પણ ચોક્કસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. અહેવાલો અનુસાર, મોટી ઉંમરની પત્નીઓ ઉપરના ભાગમાં રહેતી હતી, જ્યારે કેટલીક યુવાન પત્નીઓ નીચેના માળે રહેતી હતી. ઘરની જવાબદારીઓ પણ અલગ-અલગ રીતે વહેંચવામાં આવી હતી, જેના કારણે આટલી મોટી વસ્તી હોવા છતાં વ્યવસ્થા જળવાઈ રહેતી હતી.
જો કોઈ સામાન્ય ઘરમાં 10 મહેમાનો આવી જાય તો રસોડાનું બજેટ અને મહેનત બંને વધી જાય છે. પરંતુ કલ્પના કરો કે એવી રસોઈની, જ્યાં દરરોજ ડઝન નહીં પરંતુ સેંકડો લોકો માટે ભોજન તૈયાર કરવામાં આવતું હોય. આ પરિવાર માટે દરરોજ લગભગ 45થી 90 કિલો ચોખા, આશરે 40 કિલો બટાકા, 25 કિલો શાકભાજી અને 20 કિલો દાળનો ઉપયોગ થતો હતો. માંસાહારી ભોજન માટે 30થી 35 જેટલા મરઘાંની પણ જરૂર પડતી હતી. ભોજન બનાવવા માટે મોટા એલ્યુમિનિયમના વાસણો, મોટા ચૂલા અને ટીમવર્કનો સહારો લેવામાં આવતો હતો. ઘરની પુત્રવધૂઓ રસોઈ બનાવતી, પુત્રીઓ સફાઈ અને કપડાંનું કામ સંભાળતી, જ્યારે પુરુષો ખેતી, પશુપાલન, સુથારીકામ અને નાના ઉદ્યોગોમાં કામ કરતા હતા. અર્થાત્, આ પરિવાર એક નાના ગામની જેમ પોતાની ઘણી જરૂરિયાતો પૂરી કરતો હતો.
આટલા મોટા પરિવારની બીજી એક ખાસિયત એ છે કે તેમણે પોતાની જરૂરિયાતો માટે અલગ વ્યવસ્થા ઊભી કરી હતી. પરિવાર પોતાની જરૂરિયાત મુજબ પાક ઉગાડતો, પશુપાલન કરતો અને ફર્નિચર બનાવવાથી લઈને એલ્યુમિનિયમના વાસણો તૈયાર કરવા સુધીનાં કામ પરિવારના સભ્યો જ કરતા હતા. ઝિઓના ચાનાએ પોતાના બાળકો માટે શાળાની પણ સ્થાપના કરી હતી. આ શાળામાં સરકારી અભ્યાસક્રમની સાથે સમુદાય સાથે જોડાયેલા વિષયો પણ ભણાવવામાં આવતા હતા. આ કારણે આ પરિવાર માત્ર સંખ્યામાં મોટો નહોતો, પરંતુ ઘણી હદ સુધી આત્મનિર્ભર પણ હતો. આ જ બાબત લોકોને સૌથી વધુ આકર્ષિત કરતી હતી.
આટલો મોટો પરિવાર હોવાને કારણે દુનિયાભરના મીડિયાનું ધ્યાન ઝિઓના ચાના તરફ ગયું હતું. વર્ષ 2011માં ગિનિસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ તરફથી પણ પરિવારની ચકાસણીની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જોકે, અહેવાલો અનુસાર પરિવારના વડા ઝિઓના ચાનાએ પ્રસિદ્ધિ પસંદ ન હોવાથી સત્તાવાર રેકોર્ડમાં સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આમ છતાં, વર્લ્ડ રેકોર્ડ એકેડેમી, ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ અને લંડન વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ દ્વારા આ પરિવારને દુનિયાના સૌથી મોટા પરિવારોમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો.
13 જૂન 2021ના રોજ 75 વર્ષની ઉંમરે ઝિઓના ચાનાનું અવસાન થયું હતું. તે સમયે તેમને ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી સમસ્યાઓ હતી. ઝિઓના ચાના આજે આ દુનિયામાં નથી, પરંતુ બક્તાવંગની પહાડીઓમાં આવેલું તેમનું 100 રૂમનું ઘર આજે પણ આ પરિવારની ઓળખ બનીને ઊભું છે. પરિવારના સભ્યો આજે પણ એકસાથે રહે છે અને એક એવી પરંપરાને જાળવી રહ્યા છે, જે આધુનિક સમયમાં ધીમે ધીમે ઓછી થતી જોવા મળે છે.
