કેમ્બ્રિજ, મેસેચ્યુસેટ્સ:હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના સેન્ડર્સ થિયેટરમાં મોરારી બાપુની ‘માનસ ગુરુ પ્રસાદ’ નવ દિવસીય રામકથાનું રવિવારે ભવ્ય સમાપન થયું. આ આયોજન દ્વારા રામચરિતમાનસની પરંપરા, ભારતીય શાસ્ત્રીય ચિંતન અને વૈશ્વિક શૈક્ષણિક જગતને એક મંચ પર લાવવાનો અનોખો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
સમાપન પ્રસંગે મોરારી બાપુએ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીને ખાસ અપીલ કરતાં જણાવ્યું કે ચારેય વેદો, રામચરિતમાનસ અને વાલ્મીકિ રામાયણની નકલોનું સંરક્ષણ કરીને તેને યુનિવર્સિટીમાં ઉપલબ્ધ રાખવામાં આવે, જેથી આવનારી પેઢીના વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો અને જ્ઞાનપ્રેમીઓ માટે ભારતની આ પ્રાચીન જ્ઞાનપરંપરા ઉપલબ્ધ રહી શકે.
બાપુની આ અપીલ રામકથાના વ્યાપક ઉદ્દેશ સાથે પણ જોડાયેલી રહી હતી. ‘માનસ ગુરુ પ્રસાદ’નો હેતુ માત્ર રામચરિતમાનસની આધ્યાત્મિક અને સાહિત્યિક પરંપરાને વૈશ્વિક શ્રોતાઓ સુધી પહોંચાડવાનો નહોતો, પરંતુ ભારતની શાસ્ત્રીય જ્ઞાનપરંપરા અને આધુનિક શૈક્ષણિક સંશોધન વચ્ચે વધુ ઊંડો સંવાદ સ્થાપિત કરવાનો પણ હતો.
તુલસી જયંતી પર વિશેષ એવોર્ડ સમારોહ
19 ઑગસ્ટે ગોસ્વામી તુલસીદાસજીની જન્મજયંતી નિમિત્તે સેન્ડર્સ થિયેટરમાં તુલસી જન્મોત્સવ અને ગ્લોબલ એવોર્ડ્સ સમારોહનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે 16 વર્ષના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત ભારતની બહાર તુલસી, વ્યાસ, વાલ્મીકિ અને રત્નાવલી એવોર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા. કુલ આઠ એવોર્ડ નવ વિદ્વાનો અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા યોગદાનકર્તાઓને આપવામાં આવ્યા.
વાલ્મીકિ એવોર્ડ યુસી બર્કલેના પ્રોફેસર સેલી જે. સુધરલેન્ડ ગોલ્ડમેન, પ્રોફેસર રોબર્ટ પી. ગોલ્ડમેન અને ઓસાકા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર મડોકા ફુકુઓકાને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. વ્યાસ એવોર્ડ કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર જ્હોન સ્ટ્રેટન હોલી, ડૉ. અશ્વિનભાઈ કાંતિભાઈ રાજગોર અને દેવી ચિત્રલેખાને આપવામાં આવ્યો હતો.
તુલસી એવોર્ડ યુટી ઑસ્ટિનના પ્રોફેસર રૂપર્ટ સ્નેલ અને સમુદાયના આગેવાન પિયુષભાઈ મહેતાને એનાયત થયો હતો. જ્યારે હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ડાયના એલ. એકને તુલનાત્મક ધર્મના ક્ષેત્રમાં તેમના યોગદાન બદલ રત્નાવલી એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. હાર્વર્ડ ખાતે સમગ્ર કાર્યક્રમના આયોજનમાં પણ તેમનું મહત્વપૂર્ણ યોગદાન રહ્યું હતું.
વૈશ્વિક વિદ્વાનો વચ્ચે શાસ્ત્રીય પરંપરાઓ પર સંવાદ
આ આયોજનમાં ભારતમાંથી આવેલા કથાકારો, વિદ્વાનો, સંગીતકારો અને કલાકારો ઉપરાંત હાર્વર્ડના શૈક્ષણિક સમુદાયના સભ્યો પણ જોડાયા હતા. 16થી 18 ઑગસ્ટ દરમિયાન યોજાયેલી ત્રણ દિવસીય શૈક્ષણિક ચર્ચાઓમાં જાપાન, નેધરલેન્ડ્સ, યુકે અને અમેરિકાના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા વિદ્વાનો તથા પ્રેક્ટિશનર્સે ભારતની સાહિત્યિક, દાર્શનિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાના વિવિધ પાસાઓ પર વિચારવિમર્શ કર્યો હતો.
આ રીતે હાર્વર્ડ ખાતે યોજાયેલા નવ દિવસીય આયોજનનો વ્યાપ માત્ર રામકથા સુધી સીમિત રહ્યો નહોતો. આ કાર્યક્રમ રામચરિતમાનસની પરંપરા અને વૈશ્વિક શૈક્ષણિક સમુદાય વચ્ચે વધુ વ્યાપક સંવાદની શરૂઆત તરીકે પણ સામે આવ્યો હતો.
સમાપન પ્રસંગે મોરારી બાપુએ પોતાના આગવા અંદાજમાં કહ્યું હતું, “કોઈએ મને પૂછ્યું કે હું હાર્વર્ડ કેમ આવ્યો છું? મેં કહ્યું — ‘મૈં પઢને નહીં આયા, મૈં પઢાને નહીં આયા; મૈં પ્રસાદ બાંટને આયા હૂં.’”
રામકથાના મુખ્ય આયોજક પાવન પોપટ OBEએ જણાવ્યું હતું કે નવ દિવસીય રામકથાના સમાપન સમયે આયોજકોના હૃદય કૃતજ્ઞતાથી ભરાઈ ગયા હતા. તેમણે સત્ય, પ્રેમ અને કરુણા જેવા સાર્વત્રિક મૂલ્યોની પૃષ્ઠભૂમિમાં વિદ્વાનો, શ્રદ્ધાળુઓ અને વિશાળ સમુદાયના સભ્યોને ખુલ્લા મનથી શીખવા, સમજવા અને આત્મજ્ઞાન મેળવવા માટે એકસાથે જોડાવાને આ આયોજનની મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ગણાવી હતી.
‘માનસ ગુરુ પ્રસાદ’ કથાએ ભક્તિ, શાસ્ત્રજ્ઞાન, સંગીત અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને એક જ મંચ પર લાવ્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રોતાઓને ભારતની શાસ્ત્રીય પરંપરાઓને નજીકથી સમજવાની તક મળી હતી. આ આયોજન દ્વારા રામચરિતમાનસની યાત્રા તેની પરંપરાગત સીમાઓથી આગળ વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરી હતી, જ્યારે મોરારી બાપુના ઉપદેશોના મૂળભૂત મૂલ્યો—સત્ય, પ્રેમ અને કરુણા—પણ કેન્દ્રસ્થાને રહ્યા હતા.
