ભારતમાં તહેવારોની સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ ખાંડના વધતા ભાવને કારણે લોકોના ભોજનનો સ્વાદ કડવો થઈ રહ્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે ઇથેનોલને કારણે ખાંડના ભાવમાં કોઈ વધારો થઈ રહ્યો નથી, પરંતુ તેમ છતાં ખાંડની અછત જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. જેના કારણે વિશ્વમાં ખાંડની નિકાસ કરનારો ભારત હવે ખાંડની આયાત કરવા જઈ રહ્યો છે.
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં ખાંડના ભાવમાં વધારો અનેક કારણોના સંયોજનને કારણે થયો છે. તેમાં સ્થાનિક ખાંડનું અંદાજ કરતાં ઓછું ઉત્પાદન, તહેવારોની સિઝન પહેલાં માંગમાં વધારો, હવામાનને કારણે શેરડીના પાકને નુકસાન, વૈશ્વિક સ્તરે ખાંડના પુરવઠામાં ઘટાડો તેમજ ઉદ્યોગના કેટલાક વર્ગો દ્વારા સટ્ટાબાજી અને સંગ્રહખોરીનો સમાવેશ થાય છે.
વર્તમાન સિઝનમાં ખાંડનું ઉત્પાદન આશરે 306 લાખ મેટ્રિક ટન (LMT) રહેવાની આશા છે, જ્યારે શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યો દ્વારા શરૂઆતમાં આશરે 343 LMT ઉત્પાદનનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો. શેરડીનો પાક રેડ રોટ (લાલ સડો) અને ટોપ બોરર જેવા રોગોથી પ્રભાવિત થયો છે. આ ઉપરાંત સમય પહેલાં પડેલા ભારે વરસાદને કારણે થયેલા પાણી ભરાવાથી પણ પાકને નુકસાન થયું છે.
જોકે, સરકારનો દાવો છે કે ઉત્પાદન અંદાજ કરતાં ઓછું હોવા છતાં દેશમાં ખાંડનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે, જે ઓક્ટોબરમાં નવી પિલાણ સિઝન શરૂ થાય ત્યાં સુધી સ્થાનિક માંગને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો છે.
ખાંડના ભાવમાં વધારો માત્ર ભારતમાં જ જોવા મળી રહ્યો નથી. હવે સમગ્ર વિશ્વમાં ખાંડના પુરવઠા પર સંકટ ઊભું થવાની શક્યતા છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ શેરડીનું ઉત્પાદન કરતા બ્રાઝિલમાં પણ ખાંડની અછતની સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે.
US Department of Foreign Agriculture Serviceના ડેટા અનુસાર, બ્રાઝિલ વિશ્વના કુલ શેરડી ઉત્પાદનમાં લગભગ 24 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે ભારતનો હિસ્સો લગભગ 16 ટકા છે.
વિશ્વમાં ખાંડનો પુરવઠો થઈ શકે છે પ્રભાવિત
બ્રાઝિલમાં શેરડીનો ઉપયોગ ખાંડને બદલે ઇથેનોલના ઉત્પાદન તરફ વળી રહ્યો હોવાથી ત્યાં પણ ખાંડની કટોકટી ઊભી થઈ છે. બ્રાઝિલની નેશનલ સપ્લાય કંપની કોનાબ (CONAB) અનુસાર, દેશમાં ખાંડના ઉત્પાદનમાં લગભગ 3 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. આ વર્ષે બ્રાઝિલમાં ખાંડનું ઉત્પાદન આશરે 43 મિલિયન ટન રહેવાનો અંદાજ છે.
બીજું કારણ અલ નીનો પણ છે. તેના કારણે બ્રાઝિલના મધ્ય અને દક્ષિણ વિસ્તારોમાં વરસાદમાં વિલંબ અને તાપમાનમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે શેરડીના ઉત્પાદન પર અસર પડી છે. એટલે કે, વિશ્વમાં મોટા પ્રમાણમાં ખાંડની નિકાસ કરતું બ્રાઝિલ ઇથેનોલ તરફ વળવાથી વૈશ્વિક ખાંડ સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી શકે છે.
વિશ્વના અન્ય દેશોમાં પણ હવામાનને કારણે ખાંડના ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવવાની શક્યતા છે. વેલોર ઇન્ટરનેશનલના અહેવાલ અનુસાર, આ વર્ષે સક્રિય અલ નીનોને કારણે ખાંડ ઉત્પાદક વિસ્તારો પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે. હવામાનમાં આવેલા ફેરફારની અસર ભારત અને થાઇલેન્ડ જેવા શેરડી ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી રહી છે.
વિશ્વના કુલ શેરડી ઉત્પાદનમાં લગભગ 6 ટકા હિસ્સો ધરાવતા થાઇલેન્ડમાં આગામી દિવસોમાં હવામાનની નકારાત્મક અસર થવાની આશંકા છે. અલ નીનોને કારણે વરસાદમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અમેરિકન કોમોડિટી માર્કેટમાં ખાંડના વાયદાના ભાવ 17 સેન્ટ પ્રતિ પાઉન્ડથી ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે અને મે 2025 પછીના સૌથી ઊંચા સ્તરની નજીક છે. વૈશ્વિક સ્તરે ખાંડનો પુરવઠો વધુ મર્યાદિત થવાની શક્યતાને કારણે બજારને સપોર્ટ મળી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, દાયકાઓના સૌથી મજબૂત અલ નીનોએ ઉત્પાદન સંબંધિત જોખમોમાં વધારો કર્યો છે.
વિશ્લેષકોએ 2026/27માં વૈશ્વિક ખાંડની અછતના પોતાના અંદાજમાં વધારો કર્યો છે. શેરડી અને બીટની ઓછી વાવણીને કારણે 2027/28માં આ અછત વધુ ગંભીર બનવાની શક્યતા છે.
ભારત, યુરોપિયન યુનિયન (EU) અને થાઇલેન્ડને પ્રતિકૂળ હવામાનની સ્થિતિ પ્રત્યે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ગણવામાં આવી રહ્યા છે. આ દરમિયાન કાચા તેલના ઊંચા ભાવને કારણે બ્રાઝિલ જેવા મોટા ખાંડ ઉત્પાદક દેશોમાં શેરડીને ખાંડના ઉત્પાદનને બદલે ઇથેનોલના ઉત્પાદન તરફ વાળવા માટે પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું છે.
બ્રાઝિલે જુલાઈના અંતમાં ફરજિયાત ઇથેનોલ મિશ્રણનો દર વધારીને 32 ટકા કર્યો હતો. એક મહિના પહેલાં આ દર 30 ટકા અને એક વર્ષ પહેલાં 27 ટકા હતો. આ નિર્ણયને કારણે ખાંડની ઉપલબ્ધતામાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે અને વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડના પુરવઠા પર દબાણ વધી શકે છે.
