દિવાળીના તહેવાર બાદ ફટાકડાના ધુમાડા, વાહનોના ઉત્સર્જન અને બાંધકામની ધૂળને કારણે અમદાવાદ સહિત અનેક શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તા કથળી રહી છે. અમદાવાદમાં પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચ્યો છે. પ્રદૂષિત હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો ફેફસાં અને હૃદયના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં નાગરિકોએ સ્વાસ્થ્યને લઈને ખાસ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
અમદાવાદમાં પ્રદૂષણનું સ્તર વધતાં ચિંતા
દિવાળી બાદ ફટાકડાના ધુમાડા અને અન્ય પ્રદૂષણના પરિબળોને કારણે અમદાવાદની હવાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો નોંધાયો છે. કેટલાક રિપોર્ટ્સ અનુસાર, 8 નવેમ્બરની મધરાતે AQI.inના એક મોનિટર પર AQIનો આંકડો 636 સુધી પહોંચ્યો હતો. જોકે, આ એક મોનિટરનો આંકડો છે અને તેને સમગ્ર અમદાવાદની સરેરાશ હવાની ગુણવત્તા માનવી યોગ્ય નથી.
કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB)ના માપદંડ મુજબ, AQI 301થી 400 વચ્ચે હોય તો હવાની ગુણવત્તા ‘ખૂબ ખરાબ’ અને 401થી 500 વચ્ચે હોય તો ‘ગંભીર’ શ્રેણીમાં આવે છે.
ખરાબ AQI સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે?
હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે. જેના કારણે ઉધરસ, ગળામાં ખરાશ, આંખોમાં બળતરા અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે.
અસ્થમા, બ્રોન્કાઇટિસ અને ફેફસાંની અન્ય બીમારીઓ ધરાવતા લોકો માટે પ્રદૂષિત હવા વધુ જોખમી બની શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને હૃદય કે ફેફસાંની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
ખરાબ AQI દરમિયાન શું કરવું?
- બિનજરૂરી બહાર નીકળવાનું ટાળો: પ્રદૂષણનું પ્રમાણ વધારે હોય ત્યારે શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઘરની અંદર રહો.
- મોર્નિંગ વૉક ટાળો: AQI ખરાબ હોય ત્યારે ખુલ્લામાં જોગિંગ, સાયકલિંગ અને ભારે કસરત કરવાનું ટાળો.
- N95 માસ્ક પહેરો: જરૂરી કામ માટે બહાર જવું પડે તો યોગ્ય રીતે ફિટ થતો N95 માસ્ક પહેરો.
- બારીઓ અને દરવાજા બંધ રાખો: બહારની પ્રદૂષિત હવા ઘરમાં પ્રવેશે તે ઘટાડવા માટે બારીઓ બંધ રાખો.
- એર પ્યુરિફાયરનો ઉપયોગ કરો: HEPA ફિલ્ટરવાળું એર પ્યુરિફાયર હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
- ભીના કપડાથી સફાઈ કરો: સૂકા સાવરણાને બદલે ભીના કપડાથી ઘરની સફાઈ કરો.
- ધુમાડો પેદા કરતી વસ્તુઓ ટાળો: અગરબત્તી, ધૂપ અને મચ્છર ભગાડવાની કોઇલનો ઉપયોગ ઓછો કરો.
- સંતુલિત આહાર લો: પૂરતું પાણી પીવો અને પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર ખોરાક લો.
ખરાબ AQI દરમિયાન શું ન કરવું?
- ખુલ્લા મેદાનમાં દોડવું કે ભારે કસરત કરવી નહીં.
- ટ્રાફિક અને ધુમાડાવાળા વિસ્તારોમાં લાંબો સમય રહેવું નહીં.
- ફટાકડા ફોડવા કે કચરો સળગાવવાનું ટાળો.
- ઘરમાં ધૂમ્રપાન કે વધુ પડતો ધુમાડો પેદા કરવો નહીં.
- ડૉક્ટરની સલાહ વિના પોતાની રીતે દવાઓ લેવી નહીં.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય તો શું કરવું?
પ્રદૂષિત હવાના સંપર્કમાં આવ્યા બાદ સતત ઉધરસ, શ્વાસ ફૂલવો, છાતીમાં જકડાણ અથવા આંખોમાં બળતરા જેવા લક્ષણો જોવા મળે તો સાવચેત રહો. શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ અથવા છાતીમાં દુખાવો થાય તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર લો.
અમદાવાદના નાગરિકોએ બહાર નીકળતાં પહેલાં પોતાના વિસ્તારનો AQI તપાસવો જોઈએ. CPCB અને IITMના સત્તાવાર AQI અપડેટ્સ દ્વારા હવાની ગુણવત્તાની માહિતી મેળવી શકાય છે.
ખરાબ હવાની ગુણવત્તા વચ્ચે સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવું અત્યંત જરૂરી છે. સાવચેતી રાખો અને પ્રદૂષણથી બચવા જરૂરી પગલાં લો.
