ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવા માટે તમારી પાસે ટિકિટ હોવી સૌથી જરૂરી છે. જો તમે ટિકિટ વિના મુસાફરી કરતાં પકડાઈ જાઓ, તો તમારે ભારે દંડ ભરવો પડી શકે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં એક એવી ટ્રેન પણ છે, જેમાં લોકો ટિકિટ વિના મફતમાં મુસાફરી કરી શકે છે? આ ટ્રેન છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી લોકોને મફત મુસાફરીની સુવિધા આપી રહી છે. આ ખાસ ટ્રેન ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે અને લગભગ 13 કિલોમીટર લાંબી છે. લાંબા સમયથી કાર્યરત આ ટ્રેન તેની અનોખી મુસાફરી માટે જાણીતી છે. ચાલો જાણીએ કે આ ટ્રેન ક્યાંથી ક્યાં સુધી ચાલે છે અને તેની ખાસિયતો શું છે.
આ ખાસ ટ્રેન પંજાબના નાંગલથી હિમાચલ પ્રદેશના ભાખરા સુધી ચાલે છે અને લગભગ 13 કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે. આ સફર પૂર્ણ કરવામાં ટ્રેનને આશરે 40 મિનિટ લાગે છે. મુસાફરી દરમિયાન લોકોને શિવાલિકની પહાડીઓ અને સતલુજ નદીના સુંદર નજારા જોવા મળે છે. આ માર્ગ પર ત્રણ ટનલ અને છ નાના રેલવે સ્ટેશન પણ આવે છે. આ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવા માટે કોઈ ભાડું ચૂકવવું પડતું નથી. ટ્રેન ચલાવવાનો સમગ્ર ખર્ચ ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) ઉઠાવે છે.
આ ટ્રેન સેવાની શરૂઆત આશરે 1948માં ભાખરા-નાંગલ બંધના નિર્માણ દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. તે સમયે મજૂરો, એન્જિનિયરો, મશીનો અને બાંધકામની સામગ્રીને બંધના સ્થળ સુધી પહોંચાડવા માટે આ ટ્રેનનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. બંધનું નિર્માણ પૂર્ણ થયા બાદ પણ આ ટ્રેન ચાલુ રહી હતી. ધીમે-ધીમે તે સ્થાનિક લોકો માટે આવનજાવનનું એક મહત્ત્વપૂર્ણ સાધન બની ગઈ. ખાસ વાત એ છે કે આ ટ્રેનનું સંચાલન ભારતીય રેલવે દ્વારા નહીં, પરંતુ ભાખરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા લોકો પાસેથી કોઈ ભાડું લેવામાં આવતું નથી. ડીઝલ સહિત ટ્રેન ચલાવવાનો સમગ્ર ખર્ચ BBMB ઉઠાવે છે. આ ટ્રેનનો હેતુ કમાણી કરવાનો નહીં, પરંતુ ઐતિહાસિક વારસાને જાળવી રાખવાનો છે. આ ટ્રેનના ડબ્બા પણ તેની વિશેષ ઓળખ છે. અહેવાલો અનુસાર, લાકડાના આ ડબ્બા વર્ષ 1923માં કરાચીમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા. શરૂઆતમાં આ ટ્રેન વરાળના એન્જિનથી ચાલતી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમાં ડીઝલ એન્જિનનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આજે પણ ટ્રેનની જૂની ઓળખ જળવાઈ રહી છે અને તેમાં લાકડાના ત્રણ જૂના ડબ્બા સામેલ છે.
આ ટ્રેનની અનોખી મુસાફરી અને મફત સુવિધા લોકોને આકર્ષે છે. વધતા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને વર્ષ 2011માં BBMBએ આ ટ્રેનમાં ટિકિટ શરૂ કરવા અંગે વિચારણા કરી હતી. જોકે, બાદમાં તેને મફતમાં જ ચલાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આજે પણ આ ટ્રેન ભાખરા-નાંગલ બંધના ઐતિહાસિક વારસાનો એક ભાગ છે. સ્થાનિક લોકો, વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓ તેમાં ટિકિટ વિના અને કોઈ ભાડું ચૂકવ્યા વગર મુસાફરી કરે છે.
