સોશિયલ મીડિયા પર હાલમાં 80’s સ્ટાઇલનો ટ્રેન્ડ જોરશોરથી ચાલી રહ્યો છે. દરેક વ્યક્તિ એવી દુનિયામાં પહોંચવા માંગે છે, જેમાં તે વાસ્તવમાં ક્યારેય રહ્યો જ નથી. આ ટ્રેન્ડની લોકપ્રિયતાનું એક કારણ એ પણ છે કે તેના માટે કોઈ ખાસ મહેનત કરવાની જરૂર નથી. ChatGPT પર માત્ર પોતાનો ફોટો અપલોડ કરીને 80’s સ્ટાઇલનો ફોટો બનાવવાનું કહેવાનું હોય છે. AI ટૂલ્સ પોતે જ આ માટે પ્રોમ્પ્ટ પણ તૈયાર કરી આપે છે.
લોકો એક-બે નહીં પરંતુ ડઝનેક ફોટા AIની મદદથી બનાવીને સોશિયલ મીડિયા પર અપલોડ કરી રહ્યા છે અને વાહવાહી મેળવી રહ્યા છે. જોકે, ઘણા લોકોને કદાચ એ વાતનો ખ્યાલ નથી કે તેઓ જે તસવીરો મફતમાં બનાવી રહ્યા છે તેની પાછળ વાસ્તવિક ખર્ચ થાય છે. આ કોઈ ભવિષ્યનો ખતરો નથી, પરંતુ દરેક AI ઇમેજ પાછળ કંપનીના ડિજિટલ અને ભૌતિક સંસાધનોનો ખર્ચ થાય છે.
કોઈપણ AI ચેટબોટની પાછળ વિશાળ ડિજિટલ અને ભૌતિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કામ કરે છે. તમને ફોટામાં માત્ર હેરસ્ટાઇલ, વિન્ટેજ કપડાં અને જૂના સ્ટુડિયો જેવો બેકગ્રાઉન્ડ દેખાય છે, પરંતુ આ તસવીર તૈયાર કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં કમ્પ્યુટિંગ પ્રોસેસ થાય છે. આ માટે ખાસ પ્રોસેસર અને સર્વરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે મોટા ડેટા સેન્ટરમાં સ્થાપિત હોય છે. આ સર્વર સતત વીજળીનો ઉપયોગ કરે છે. સતત કામ કરવાને કારણે તે ગરમ થાય છે, જેને નિયંત્રિત કરવા માટે કૂલિંગ સિસ્ટમની જરૂર પડે છે. આ ઉપરાંત ડેટા સેન્ટરની સુરક્ષા, AI મોડલની ટ્રેનિંગ અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ પણ ખર્ચ થાય છે.
જ્યારે તમે કોઈ ફોટો અપલોડ કરો છો, ત્યારે તે ChatGPTના સર્વર સુધી પહોંચે છે. આ પ્રક્રિયામાં નેટવર્ક અને સ્ટોરેજનો ઉપયોગ થાય છે. ત્યારબાદ તસવીરની સુરક્ષા અંગે તપાસ કરવામાં આવે છે કે તેમાં હિંસા, નાબાલિગોને લગતી અયોગ્ય સામગ્રી અથવા પોર્નોગ્રાફિક કન્ટેન્ટ તો નથી ને. આ પછી તમારી નવી તસવીર તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ કમ્પ્યુટિંગનો છે. GPUના ઉપયોગથી વીજળીનો વપરાશ થાય છે અને ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે, જેને ડેટા સેન્ટરના કૂલિંગ સિસ્ટમ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. તસવીર તૈયાર થયા બાદ તેને થોડા સમય માટે સ્ટોર કરવામાં આવી શકે છે અને ત્યારબાદ નેટવર્ક મારફતે તમારા ડિવાઇસ સુધી મોકલવામાં આવે છે.
એક તસવીર બનાવવા કેટલો ખર્ચ થાય છે?
ChatGPT ચલાવતી કંપની OpenAIની API પ્રાઇસિંગને આધાર માનવામાં આવે તો 1024×1024ની 10 લો-ક્વોલિટી ઇમેજ માટે લગભગ 0.11 ડોલર, એટલે કે આશરે 10 રૂપિયા ખર્ચ થાય છે. મિડિયમ ક્વોલિટી માટે 0.42 ડોલર એટલે કે આશરે 36 રૂપિયા અને હાઈ ક્વોલિટી માટે 1.67 ડોલર એટલે કે આશરે 142 રૂપિયા ખર્ચ થાય છે. અર્થાત, હાઈ ક્વોલિટી ઇમેજ માટે કંપનીનો મૂળભૂત ખર્ચ આશરે 14 રૂપિયા પ્રતિ તસવીર જેટલો થઈ શકે છે. જોકે, વીજળી, પાણી, સુરક્ષા અને અન્ય ડેટા સેન્ટર ખર્ચ આ ગણતરીથી અલગ છે અને કંપનીએ આ અંગે વિગતવાર ખર્ચ જાહેર કર્યો નથી.
એક AI તસવીર કેટલી વીજળી વાપરે છે?
એક AI ઇમેજ બનાવવા માટે કેટલાક વોટ-કલાક જેટલી વીજળીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. Firstpostના અહેવાલમાં AI Enshuredના CTO ડૉ. શ્રીનિવાસ પદ્મનાભનીના હવાલાથી જણાવાયું છે કે એક AI ઇમેજ બનાવવા માટે આશરે 1.2 વોટ-કલાક વીજળીનો વપરાશ થઈ શકે છે.
Mastek Groupના CTO અને ચીફ ઇનોવેશન ઓફિસર ઋત્વિક બટાબ્યાલના જણાવ્યા અનુસાર, આ આંકડો મોડલ અને તેને કેવી રીતે ડિપ્લોય કરવામાં આવે છે તેના આધારે વોટ-કલાકના અંશથી લઈને અનેક વોટ-કલાક સુધી બદલાઈ શકે છે.
AI and Beyondના સહ-સ્થાપક અને CEO જસપ્રીત બિન્દ્રાએ પણ પ્રતિ ઇમેજ આશરે 0.1થી 4 વોટ-કલાક સુધીનો વ્યાપક અંદાજ આપ્યો છે. આ પણ મોડલ અને કમ્પ્યુટિંગ સેટઅપ પર આધારિત છે.
ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) અનુસાર, AI દ્વારા એક ઇમેજ જનરેટ કરવા માટે સામાન્ય AI ઉપયોગની સરખામણીએ અનેક ગણો વધુ વીજળીનો વપરાશ થઈ શકે છે.
એક-બે ફોટા નહીં, દરરોજ કરોડો AI ઇમેજ
કોઈ એક યુઝર વિચારી શકે કે તેણે તો માત્ર એક કે બે તસવીરો જ બનાવી છે. પરંતુ દુનિયાભરમાં આવા અબજો ફોટા તૈયાર કરવામાં આવે છે. AI ચેટબોટના ઉપયોગ પર નજર રાખતી સંસ્થા UNU અનુસાર, 2022 અને 2023 દરમિયાન ટેક્સ્ટ-ટુ-ઇમેજ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને 15 અબજથી વધુ તસવીરો બનાવવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત 2023માં દરરોજ આશરે 3.4 કરોડ AI તસવીરો જનરેટ કરવામાં આવી હતી. છેલ્લા બે વર્ષમાં Ghibli અને હવે 80’s સ્ટાઇલ જેવા AI ફોટો ટ્રેન્ડની લોકપ્રિયતાને જોતા આ સંખ્યા હજુ પણ ઘણી વધી હોવાની શક્યતા છે.
માત્ર વીજળી જ નહીં, પાણીનો પણ મોટો વપરાશ
AI ડેટા સેન્ટરને ઠંડુ રાખવા માટે કૂલિંગ સિસ્ટમની જરૂર પડે છે અને તેમાં પાણીનો પણ ઉપયોગ થાય છે. UNUના જણાવ્યા અનુસાર, AIને પાવર આપતા ડેટા સેન્ટરને 2030 સુધીમાં દર વર્ષે આશરે 945 ટેરાવોટ-કલાક વીજળીની જરૂર પડી શકે છે. આ ઉપરાંત ડેટા સેન્ટરોને ઠંડા રાખવા માટે આશરે 9.3 ટ્રિલિયન લિટર પાણીની જરૂર પડી શકે છે. AI Enshuredના CTO ડૉ. શ્રીનિવાસ પદ્મનાભનીના જણાવ્યા અનુસાર, AI દ્વારા બનાવવામાં આવતી તસવીરોએ આપણું કામ સરળ બનાવ્યું છે, પરંતુ તેને સંપૂર્ણપણે ‘ફ્રી’ માનવી જોઈએ નહીં.
