પેટ્રોલ અને ડીઝલની વધતી કિંમતો આજે પણ મોટી ચિંતાનો વિષય છે. આવી સ્થિતિમાં ઇથેનોલ ભારતના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વૈકલ્પિક ઇંધણોમાંથી એક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. કાચા તેલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ખેડૂતોને લાભ પહોંચાડવા માટે સરકાર પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ ઝડપથી વધારી રહી છે. કારણ કે ઇથેનોલ મુખ્યત્વે શેરડી અને તેમાંથી બનતા ઉત્પાદનોમાંથી તૈયાર થાય છે, તેથી બાયોફ્યુઅલની વધતી માંગ દેશભરના શેરડી ઉત્પાદક ખેડૂતો માટે આવકની નવી તકો ઊભી કરી રહી છે.
1 લીટર ઇથેનોલ બનાવવા માટે કેટલી શેરડીની જરૂર પડે?
જ્યારે કાચા માલ તરીકે સીધો શેરડીનો રસ ઉપયોગમાં લેવાય છે, ત્યારે 1 લીટર શુદ્ધ ઇથેનોલ બનાવવા માટે આશરે 12 થી 15 કિલોગ્રામ શેરડીની જરૂર પડે છે. સીધા રસ આધારિત ઉત્પાદન પદ્ધતિમાં 1 ટન શેરડીમાંથી અંદાજે 70 થી 84 લીટર ઇથેનોલ મેળવી શકાય છે.
પરંતુ જ્યારે પહેલા શેરડીમાંથી ખાંડ કાઢવામાં આવે અને ત્યારબાદ બચેલા શીરા (Molasses)માંથી ઇથેનોલ બનાવવામાં આવે, ત્યારે ઉત્પાદન ઘણું ઓછું મળે છે. C-હેવી મોલાસિસ પદ્ધતિમાં 1 ટન શેરડીમાંથી સામાન્ય રીતે માત્ર 10 થી 11 લીટર ઇથેનોલ જ પ્રાપ્ત થાય છે.
ઇથેનોલ ઉત્પાદનની વિવિધ પદ્ધતિઓ
સરકારી નીતિઓ, બજારની માંગ અને ખાંડના ઉત્પાદનના લક્ષ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને ખાંડની મિલો ઇથેનોલ બનાવવા માટે અલગ-અલગ પદ્ધતિઓ અપનાવે છે.
1. સીધો શેરડીના રસનો ઉપયોગ:
આ પદ્ધતિમાં શેરડીનો રસ સીધો ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે મોકલવામાં આવે છે. તેમાં ખાંડ બનાવવામાં આવતી નથી, તેથી સૌથી વધુ ઇથેનોલ મળે છે.
2. ખાંડ કાઢ્યા પછી બચેલા સિરપનો ઉપયોગ:
આ પદ્ધતિમાં રસમાંથી થોડો ભાગ ખાંડ તરીકે કાઢી લેવામાં આવે છે અને બચેલા ગાઢ સિરપમાંથી ઇથેનોલ બનાવવામાં આવે છે.
3. શીરા (Molasses)માંથી ઇથેનોલ ઉત્પાદન:
ખાંડ ઉત્પાદન બાદ બચેલા શીરાનો ઉપયોગ ઇથેનોલ બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે.
ઇથેનોલ બનાવવાની પ્રક્રિયા શું છે?
પ્રક્રિયાની શરૂઆત ત્યારે થાય છે જ્યારે કાપેલી શેરડી ખાંડની મિલમાં પહોંચે છે. ત્યાં શેરડીને ભારે ક્રશરમાં નાખવામાં આવે છે, જેનાથી તેનો રસ કાઢવામાં આવે છે.
જો શીરામાંથી ઇથેનોલ બનાવવાનું હોય, તો પહેલા રસમાંથી ખાંડ બનાવવામાં આવે છે. ખાંડના સ્ફટિકો અલગ કર્યા પછી બચેલું ગાઢ પ્રવાહી ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે કાચા માલ તરીકે વપરાય છે.
ત્યારબાદ મેળવેલા રસ અથવા શીરાને મોટા ફર્મેન્ટેશન ટાંકોમાં મૂકવામાં આવે છે. તેમાં ખાસ પ્રકારના યીસ્ટ ઉમેરવામાં આવે છે, જે કુદરતી ખાંડને આલ્કોહોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં ફેરવે છે. આ જૈવિક પ્રક્રિયા બાદ ‘વોશ’ નામનું પ્રવાહી તૈયાર થાય છે, જેમાં સામાન્ય રીતે 8%થી 10% આલ્કોહોલ હોય છે.
ડિસ્ટિલેશન પ્રક્રિયા
ફર્મેન્ટ થયેલા વોશને ડિસ્ટિલેશન પ્લાન્ટમાં મોકલવામાં આવે છે. ત્યાં મિશ્રણને ગરમ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે પાણી કરતાં પહેલા આલ્કોહોલ વરાળ સ્વરૂપે ઉડી જાય છે. આ વરાળને એકત્રિત કરીને ઠંડી કરવામાં આવે છે અને ફરી પ્રવાહી સ્વરૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા લગભગ 95% શુદ્ધ ઇથેનોલ પ્રાપ્ત થાય છે.
ફ્યુઅલ-ગ્રેડ ઇથેનોલ કેવી રીતે બને છે?
પેટ્રોલમાં ભેળવવા માટે ઇથેનોલની શુદ્ધતા 99.8%થી વધુ હોવી જરૂરી છે. આ સ્તર સુધી પહોંચવા માટે મોલેક્યુલર સીવ જેવી અદ્યતન ડિહાઇડ્રેશન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા ઇથેનોલમાં રહેલું બાકીનું પાણી પણ દૂર કરવામાં આવે છે, જેના પરિણામે ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું ફ્યુઅલ-ગ્રેડ ઇથેનોલ તૈયાર થાય છે.
