2050માં દુનિયા કેવી દેખાશે? કલ્પના કરો કે આજથી લગભગ 25 વર્ષ પછી દુનિયા એવી ન રહે, જેવી આપણે આજે તેને જાણીએ છીએ. શહેરો હશે, ટેક્નોલોજી હશે અને માનવજાત પણ હશે, પરંતુ આપણી સભ્યતાનું વર્તમાન માળખું ધીમે-ધીમે વિખેરાઈ ગયું હોય. સાંભળવામાં આ કોઈ સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મની વાર્તા જેવી લાગે છે, પરંતુ અમેરિકન ઇતિહાસકાર અને સંશોધક જેરેડ ડાયમંડે ભવિષ્યને લઈને આવી જ ગંભીર આશંકા વ્યક્ત કરી છે. ડાયમંડના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2050 સુધીમાં દુનિયાની વર્તમાન વ્યવસ્થા ગંભીર રીતે તૂટી પડવાની આશંકા લગભગ 49 ટકા છે અને બધું જ ખતમ થઈ શકે છે.
જેરેડ ડાયમંડે આ વાત એક ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન કહી હતી. જોકે, આ કોઈ નિશ્ચિત ભવિષ્યવાણી નથી, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિઓના આધારે કરવામાં આવેલું તેમનું આકલન અને વ્યક્ત કરાયેલી આશંકા છે. ડાયમંડની ચિંતા કોઈ એક યુદ્ધ કે કુદરતી આફતને લઈને નથી. આ કોઈ ચોક્કસ ગણતરીના આધારે કરવામાં આવેલી ભવિષ્યવાણી પણ નથી. તેમના મતે વાસ્તવિક ખતરો એવા સંસાધનો સાથે જોડાયેલો છે, જેના આધારે આજની સભ્યતા અને સમગ્ર દુનિયાનું માળખું ઊભું છે.
કેવી રીતે ખતમ થઈ રહ્યું છે સભ્યતાનું માળખું?
ડાયમંડનું કહેવું છે કે દુનિયાના અનેક વિસ્તારોમાં માછલીઓના ભંડાર, ખેતીની જમીન, માટી અને મીઠા પાણીનો ઉપયોગ લાંબા સમય સુધી ટકી શકે તેવી રીતે કરવામાં આવી રહ્યો નથી. જો આ જ ગતિ ચાલુ રહેશે તો આવનારા દાયકાઓમાં આ સંસાધનો પર ભારે દબાણ આવી શકે છે.
અહીંથી એક ગંભીર સવાલ ઊભો થાય છે- જો જમીનની ફળદ્રુપતા સતત ઘટતી જાય, પાણીની અછત વધતી જાય અને સમુદ્રોમાં માછલીઓની સંખ્યા ઘટતી જાય, તો અબજો લોકોને ખોરાક અને પાણી કેવી રીતે પૂરું પાડવામાં આવશે?
આ જ ચિંતાને લઈને ડાયમંડનું આકલન છે કે સંસાધનોના વર્તમાન ઉપયોગની પદ્ધતિ કદાચ થોડા દાયકાઓ સુધી ચાલી શકે છે, પરંતુ લગભગ 2050ની આસપાસ આ વ્યવસ્થા પોતાની મર્યાદા સુધી પહોંચી શકે છે. ત્યારે દુનિયા સામે બે રસ્તા હશે- કાં તો ટકાઉ જીવનશૈલી અપનાવવામાં આવે અથવા પછી ઘણું મોડું થઈ ચૂક્યું હશે.
શું આવી સ્થિતિથી બચી શકાય?
અહીં ડાયમંડની વાતનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ આવે છે. તેમના મતે ભવિષ્ય સંપૂર્ણપણે અંધકારમય હોય તેવું જરૂરી નથી. તેમનું કહેવું છે કે પરિવર્તનની જવાબદારી માત્ર સરકારો પર છોડી શકાય નહીં. દરેક વ્યક્તિ પોતાના સ્તરે ઓછું ઈંધણ વાપરવા, વાહનોનો ઓછો ઉપયોગ કરવા અને જાહેર પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપવા જેવા પગલાં લઈ શકે છે. કંપનીઓ પણ ઉત્પાદન અને સંસાધનોના ઉપયોગની પોતાની પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કરી શકે છે. તે જ સમયે સરકારો પર્યાવરણ, પરિવહન, પાણી અને કૃષિ સંબંધિત નીતિઓમાં મોટા ફેરફારો કરી શકે છે.
વર્ષ 2050 હજુ ઘણું દૂર લાગે છે, પરંતુ સવાલ ખૂબ જ નજીકનો છે- શું માનવજાત પોતાની વિકાસની ગતિ બદલી શકશે, તે પહેલાં કે પૃથ્વીના ઘટતા સંસાધનો તેને પોતાની જીવનશૈલી બદલવા માટે મજબૂર કરી દે? આ જ સવાલ જેરેડ ડાયમંડના 49 ટકાના આકલનને વધુ ગંભીર અને વિચારવા જેવો બનાવે છે.
