નવી દિલ્હી: દેશમાં 1 જુલાઈથી પેટ્રોલ અને ડીઝલની ખરીદી સંબંધિત નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર અમલમાં આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો (Commercial Buyers) માટે રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી ઇંધણ ખરીદવા પર લાગેલા અસ્થાયી પ્રતિબંધો હટાવી દીધા છે. આ નિર્ણય બાદ હવે ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીઓ, ફેક્ટરીઓ, ઉદ્યોગો અને અન્ય વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો ફરી એકવાર કોઈપણ માત્રાની મર્યાદા વગર સીધા રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદી શકશે.
શા માટે લાગ્યો હતો પ્રતિબંધ?
જૂન 2026 દરમિયાન પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં આવેલા વિક્ષેપના કારણે કાચા તેલ અને ઇંધણના પુરવઠા પર અસર થઈ હતી. દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની અછત ન સર્જાય તે માટે સરકારે તાત્કાલિક પગલાં તરીકે મોટા વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો દ્વારા રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી મોટા પ્રમાણમાં ઇંધણ ખરીદવા પર અસ્થાયી રોક લગાવી હતી. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ સામાન્ય નાગરિકોને પૂરતું ઇંધણ મળી રહે, જથ્થાબંધ ખરીદી અટકાવવી અને સમગ્ર દેશમાં સમાન પુરવઠો જાળવવાનો હતો.
સરકારના આ નિર્ણય પાછળ ડીઝલના ભાવમાં રહેલો મોટો તફાવત પણ જવાબદાર હતો. તે સમયે ઔદ્યોગિક અને વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો માટે મળતું ડીઝલ રિટેલ કિંમત કરતાં લગભગ ₹40 પ્રતિ લિટર મોંઘું હતું. પરિણામે ઘણી ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીઓ અને ઉદ્યોગો ઔદ્યોગિક ડીઝલ ખરીદવાને બદલે સીધા પેટ્રોલ પંપ પરથી સસ્તું ડીઝલ ખરીદવા લાગ્યા હતા. તેના કારણે સરકારી ઓઇલ કંપનીઓના પેટ્રોલ પંપ પર ડીઝલની માંગમાં અચાનક વધારો થયો હતો, જ્યારે ખાનગી કંપનીઓના પંપ પર વેચાણમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો.
દેશમાં ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિંદુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) મળીને દેશના લગભગ 90 ટકા, એટલે કે એક લાખથી વધુ પેટ્રોલ પંપનું સંચાલન કરે છે. આ કંપનીઓના પેટ્રોલ પંપ પર ડીઝલની માંગ વધી જતાં ઘણા વિસ્તારોમાં પુરવઠા પર દબાણ સર્જાયું હતું. બીજી તરફ, બજાર આધારિત કિંમતે ઇંધણ વેચતી ખાનગી કંપનીઓના પંપ પર વેચાણ ઘટ્યું હતું.
ભારત વિશ્વના મોટા રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના નિકાસકારોમાં સામેલ છે, પરંતુ પોતાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલની આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા દેશના ઇંધણ બજારને સીધી અસર કરે છે. હવે પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ પહેલા કરતાં ઘણી હદે સામાન્ય બની છે અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠો પણ સ્થિર થવા લાગ્યો છે. આથી સરકારે વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો પર લાગેલા તમામ અસ્થાયી પ્રતિબંધો હટાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
નવા નિર્ણય બાદ હવે ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીઓ, લોજિસ્ટિક્સ ઓપરેટર્સ, ઉદ્યોગો અને અન્ય વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો ફરીથી સામાન્ય રીતે રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદી શકશે. નિષ્ણાતોના મતે, સરકારના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે દેશમાં ઇંધણનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. આ નિર્ણયથી વેપાર, ઉદ્યોગ અને પરિવહન ક્ષેત્રને મોટી રાહત મળશે તેમજ બજારમાં સ્પર્ધા વધવાથી અને પુરવઠો સામાન્ય થતાં આગામી સમયમાં ઇંધણ વિતરણ વ્યવસ્થા વધુ સુવ્યવસ્થિત બનવાની શક્યતા છે. 1 જુલાઈથી અમલમાં આવેલો આ ફેરફાર સામાન્ય ગ્રાહકોની સાથે સાથે ઉદ્યોગ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષેત્ર માટે પણ સારા સમાચાર માનવામાં આવી રહ્યો છે.
