કિડનીમાં પથરી થવાની સમસ્યા આજકાલ ખૂબ સામાન્ય બની ગઈ છે. બાળકો હોય કે વૃદ્ધ, સ્ત્રીઓ હોય કે પુરુષો—બધામાં આ સમસ્યા જોવા મળી રહી છે. ખોરાક અને જીવનશૈલીમાં ગડબડને તેનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. હાલમાં તમને પથરી નથી એટલે ક્યારેય નહીં થાય એવું માનવું યોગ્ય નથી. તેથી આરોગ્ય નિષ્ણાતો દરેકને કિડનીમાં પથરીથી બચવા માટે જરૂરી સાવચેતીઓ રાખવાની સલાહ આપે છે.
ડોક્ટરો જણાવે છે કે કિડનીમાં પથરી ત્યારે બને છે જ્યારે શરીરમાં કેલ્શિયમ, ઑક્સાલેટ અને યૂરિક એસિડ જેવા ખનિજ પદાર્થો વધારે પ્રમાણમાં એકઠા થવા લાગે છે અને સમય જતાં તે ક્રિસ્ટલના રૂપમાં ફેરવાઈ જાય છે. ઓછું પાણી પીવું પણ કિડની સ્ટોન માટે મોટું કારણ માનવામાં આવે છે. કિડની સ્ટોનનું સમયસર સારવાર કરાવવી અને તેને બહાર કાઢવી ખૂબ જરૂરી છે.
ઓછી ઉંમરમાં પણ વધી રહ્યા છે કેસ
અમર ઉજાલા સાથેની વાતચીતમાં સિનિયર નેફ્રોલોજિસ્ટ ડો. કુલદીપ રાય કહે છે કે ઓપીડીમાં ઓછી ઉંમરના લોકોમાં પથરીના કેસ વધી રહ્યા છે. હવે બાળકો પણ આ સમસ્યાનો શિકાર બનતા જોવા મળી રહ્યા છે.
ઘણા વખત શરૂઆતમાં પથરીના કોઈ ખાસ લક્ષણ દેખાતા નથી. પરંતુ જેમ જેમ પથરીનું કદ વધે છે, તેમ તે તીવ્ર દુખાવો, પેશાબ કરતી વખતે બળતરા અને અન્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. ઘણા લોકો આ દુખાવાને સામાન્ય પેટના દુખાવા તરીકે લઈ દવા લેતા રહે છે, જેના કારણે પથરી વિશે મોડે ખબર પડે છે.
પથરી અને તેની મુશ્કેલીઓ
ડોક્ટરો કહે છે કે નાની પથરી (3-4 મીમીથી ઓછી) ઘણીવાર ઘરેલુ ઉપાયો, વધુ પાણી પીવાથી અને ખોરાકમાં ફેરફાર કરવાથી સ્વાભાવિક રીતે બહાર આવી શકે છે. પરંતુ જો પથરી મોટી થઈ જાય અથવા લાંબા સમય સુધી કિડનીમાં રહી જાય તો ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. કિડની સ્ટોનને અવગણવું યોગ્ય નથી. સમયસર તપાસ અને યોગ્ય સારવારથી દુખાવામાં રાહત મળે છે અને કિડનીને થનારા કાયમી નુકસાનથી પણ બચી શકાય છે.
મોટા કદની પથરી પેશાબ દ્વારા બહાર કાઢવી શક્ય નથી, તેથી ઘણીવાર સર્જરી કરવી પડે છે. કેટલીકવાર એક સાથે ઘણી નાની પથરી પણ હોઈ શકે છે, તેવી સ્થિતિમાં પણ સર્જરીની સલાહ આપવામાં આવે છે.
સારવાર ન કરાવીએ તો શું થઈ શકે?
ડૉ. કુલદીપ રાય કહે છે કે કિડની સ્ટોનને કારણે ભારે દુખાવો થઈ શકે છે અને કેટલીક પરિસ્થિતિમાં કિડનીને ગંભીર નુકસાન પણ થઈ શકે છે. તેથી સમયસર સારવાર કરાવવી ખૂબ જરૂરી છે.
મોટી પથરી યુરેટર (કિડની અને મૂત્રાશયને જોડતી નળી)માં ફસાઈ શકે છે.
તેના કારણે યુરેટરમાં બ્લોકેજ થઈ શકે છે અને પેશાબ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
યુરિન એકઠું થવાથી ઇન્ફેક્શનનું જોખમ વધી જાય છે.
કિડનીમાં ચેપ થવો ઇમરજન્સી પરિસ્થિતિ બની શકે છે અને યોગ્ય સારવાર ન મળે તો જીવલેણ પણ બની શકે છે.
ગંભીર પરિસ્થિતિમાં કિડની ફેલ થવાનો ખતરો પણ રહે છે.
તેથી કિડનીમાં પથરીના લક્ષણ દેખાય તો તરત જ નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
