બોલિવૂડની ફિલ્મોમાં સેલેબ્સનાં કપડાંથી લઈને મહેલ જેવા ભવ્ય સેટ સુધીની દરેક વસ્તુ પાછળ લાખો-કરોડો રૂપિયા ખર્ચવામાં આવે છે. પરંતુ શૂટિંગ પૂરું થયા પછી આ બધી વસ્તુઓનું શું થાય છે? શું મોંઘા લહેંગા કબાટમાં બંધ કરી દેવામાં આવે છે કે પછી બીજી ફિલ્મમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે? શું કરોડોના ખર્ચે તૈયાર કરાયેલા સેટને તોડીને ફેંકી દેવામાં આવે છે? પડદા પાછળની આ કહાની ઘણી રસપ્રદ છે.
જ્યારે આપણે કોઈ ફિલ્મ જોઈએ છીએ, ત્યારે હીરો-હિરોઇનનાં કપડાં, ચમકતાં ઘરેણાં અને આલીશાન ઘરો આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. આ વસ્તુઓ તૈયાર કરવામાં કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનર, પ્રોડક્શન ડિઝાઇનર અને અનેક કારીગરો મહેનત કરે છે. પરંતુ શૂટિંગ પૂરું થયા પછી દરેક વસ્તુનું ભવિષ્ય એકસરખું હોતું નથી. કેટલીક વસ્તુઓ સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે, ભાડે લીધેલી વસ્તુઓ પરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે ઘણી વસ્તુઓનો બીજી ફિલ્મોમાં ફરીથી ઉપયોગ થાય છે.
શૂટિંગ પછી ક્યાં જાય છે સેલેબ્સનાં કપડાં?
ફિલ્મમાં કલાકારોનાં કપડાં તેમના પાત્ર, વાર્તા અને ફિલ્મના સમયગાળાને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. કોઈ ફિલ્મમાં સામાન્ય જીન્સ-ટીશર્ટની જરૂર હોય છે, તો કોઈ ફિલ્મમાં ભારે ભરતકામવાળા લહેંગા અને શાહી પોશાકોની જરૂર પડે છે.
શૂટિંગ પૂરું થયા પછી આ કપડાંને એકઠાં કરીને તેમની ઓળખ સાથે સાચવી રાખવામાં આવે છે. પ્રોડક્શન હાઉસનાં પોતાનાં કપડાં સ્ટોરમાં રાખવામાં આવે છે, જ્યારે ભાડે લીધેલાં કપડાં સંબંધિત વિક્રેતાને પરત કરવામાં આવે છે.
ઘણી વખત જૂનાં કપડાંમાં ફેરફાર કરીને બીજી ફિલ્મમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કોઈ ડ્રેસનો બ્લાઉઝ, દુપટ્ટો કે અન્ય ડિઝાઇનનો ભાગ નવા કોસ્ચ્યુમનો હિસ્સો બની શકે છે. જોકે, દરેક પોશાકનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો શક્ય હોતો નથી.
શું એક ફિલ્મનો લહેંગો બીજી ફિલ્મમાં પણ જોવા મળી શકે?
હા, કેટલાક કિસ્સાઓમાં આવું બની શકે છે. સતત ફિલ્મો અને ટીવી શો બનાવતાં પ્રોડક્શન હાઉસ પાસે મોટી સંખ્યામાં કોસ્ચ્યુમ એકઠા થયેલા હોય છે. જરૂરિયાત મુજબ આ કપડાંનો બીજી ફિલ્મોમાં ઉપયોગ કરી શકાય છે.
આ માટે આખો પોશાક એ જ રીતે ફરીથી પહેરવો જરૂરી નથી. કેટલીક વખત તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે, તો કેટલીક વખત તેના અમુક ભાગોને અન્ય કપડાં સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ રીતે જૂના કોસ્ચ્યુમનો ફરીથી ઉપયોગ કરીને સમય અને ખર્ચ બંને બચાવી શકાય છે. જોકે, કોઈ ખાસ પાત્ર માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા પોશાકનો ફરીથી ઉપયોગ કરવો હંમેશાં સરળ હોતો નથી.
શું હીરો-હિરોઇન પોતાનાં કપડાં ઘરે લઈ જાય છે?
ફિલ્મમાં પહેરવામાં આવેલી દરેક ડ્રેસ કલાકારની અંગત મિલકત હોતી નથી. કપડાં કોના છે તે તેના પર નિર્ભર કરે છે કે તેને કોણે ખરીદ્યા, કોણે તૈયાર કર્યા અને તેના માટે કેવા કરાર કરવામાં આવ્યા હતા.
જો કપડાં પ્રોડક્શન હાઉસનાં હોય, તો તેને પોતાની પાસે રાખવા માટે પરવાનગી લેવાની જરૂર પડી શકે છે. બીજી તરફ, ભાડે લીધેલાં કપડાં પરત કરવાં પડે છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં કલાકારોને ખાસ પોશાક યાદગીરી તરીકે આપવામાં આવી શકે છે. પરંતુ શૂટિંગ પૂરું થતાં જ તમામ કલાકારો પોતાનાં મનપસંદ કપડાં ઘરે લઈ જાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
મોંઘાં ઘરેણાંનું શું થાય છે?
ઐતિહાસિક ફિલ્મો અને શાહી વાર્તાઓમાં ભારે હાર, મુગટ, ઝૂમર અને અન્ય આભૂષણો પાત્રને ખાસ દેખાવ આપે છે. જોકે, પડદા પર દેખાતાં તમામ ઘરેણાં અસલી સોના કે હીરાનાં હોતાં નથી. ઘણી ફિલ્મોમાં નકલી ઘરેણાં અને હલકી ધાતુઓમાંથી બનાવેલાં આભૂષણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
શૂટિંગ પૂરું થયા પછી આ ઘરેણાંને અન્ય કોસ્ચ્યુમ અને પ્રોપ્સની જેમ સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. ભાડે લીધેલાં ઘરેણાં પરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે પ્રોડક્શન હાઉસની માલિકીનાં ઘરેણાંનો બીજી ફિલ્મોમાં ઉપયોગ થઈ શકે છે.
કેટલાક ખાસ ઘરેણાં માત્ર એક જ ફિલ્મ માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ થશે કે નહીં તે તેની સ્થિતિ, ડિઝાઇન અને પ્રોડક્શનની જરૂરિયાત પર આધાર રાખે છે.
કરોડોના ખર્ચે તૈયાર કરાયેલા ફિલ્મી સેટનું શું થાય છે?
ફિલ્મોમાં દેખાતા મહેલો, મોટા ઘરો, હૉસ્પિટલો અને બજારો ઘણી વખત ખાસ શૂટિંગ માટે બનાવવામાં આવે છે. આ સેટ તૈયાર કરવા માટે પ્રોડક્શન ડિઝાઇનર, આર્ટ ડિરેક્ટર, સુથાર, રંગકામ કરનારા અને અન્ય કારીગરો કામ કરે છે.
શૂટિંગ પૂરું થયા પછી સેટને દૂર કરવો પડી શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે તે ભાડે લીધેલી જગ્યાએ બનાવવામાં આવ્યો હોય. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તમામ સામાન ફેંકી દેવામાં આવે છે.
ઘણી વખત લાકડાં, દરવાજા, બારીઓ, ફર્નિચર અને સજાવટના ભાગોને અલગ કરીને સાચવી રાખવામાં આવે છે. આ સામગ્રીનો ઉપયોગ બીજી ફિલ્મો, જાહેરાતો અથવા નવા સેટ તૈયાર કરવામાં થઈ શકે છે.
જોકે, કામચલાઉ માળખાં અને એવી વસ્તુઓનો નિકાલ કરવો પડી શકે છે, જેનો ફરીથી ઉપયોગ શક્ય ન હોય.
ફર્નિચર અને સજાવટની વસ્તુઓનો પણ થાય છે ફરીથી ઉપયોગ
ફિલ્મોમાં દેખાતાં સોફા, ખુરશીઓ, ટેબલ, ઝૂમર, પડદા અને વાસણો પણ પડદા પરનું વાતાવરણ ઊભું કરવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આમાંથી ઘણી વસ્તુઓ પ્રોપ હાઉસમાંથી ભાડે લેવામાં આવે છે. પ્રોપ હાઉસ એવી જગ્યા છે, જ્યાં ફિલ્મો અને જાહેરાતોમાં ઉપયોગમાં લેવાતું ફર્નિચર તથા સજાવટની વસ્તુઓ રાખવામાં આવે છે. શૂટિંગ પૂરું થયા પછી આ વસ્તુઓ પરત કરી દેવામાં આવે છે.
કેટલીક વસ્તુઓ પ્રોડક્શન ટીમ પોતાની પાસે પણ રાખે છે. ફર્નિચરનો રંગ, કપડું અથવા સજાવટ બદલીને તેને બીજી ફિલ્મમાં નવા રૂપે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. તેનાથી દર વખતે નવો સામાન ખરીદવાની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે.
શું ફિલ્મી કપડાં અને વસ્તુઓની હરાજી પણ થાય છે?
કેટલીક ફિલ્મોમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા પોશાક અને અન્ય વસ્તુઓ દર્શકો માટે યાદગાર બની જાય છે. કોઈ લોકપ્રિય ગીતમાં પહેરવામાં આવેલી ડ્રેસ અથવા ચર્ચિત દૃશ્યમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી વસ્તુનું ભાવનાત્મક મહત્ત્વ વધી શકે છે.
આવા કિસ્સાઓમાં કેટલીક ફિલ્મી યાદગાર વસ્તુઓની હરાજી કરવામાં આવે છે. ક્યારેક તેમાંથી મળેલી રકમ સામાજિક કાર્યો માટે દાન પણ કરવામાં આવે છે. જોકે, દરેક ફિલ્મ કે દરેક પોશાક સાથે આવું થતું નથી.
કેટલીક વસ્તુઓ કલાકારો અથવા પ્રોડક્શન હાઉસના અંગત સંગ્રહમાં રાખવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલીક વસ્તુઓ પ્રદર્શનોમાં પણ મૂકવામાં આવે છે. કોઈ વસ્તુની હરાજી કરવી કે તેને જાહેર પ્રદર્શનમાં મૂકવી તે તેની માલિકી અને સંબંધિત વ્યવસ્થા પર આધાર રાખે છે.
દરેક વસ્તુને સાચવી રાખવી સરળ નથી
ફિલ્મનું શૂટિંગ પૂરું થયા પછી કપડાં, ઘરેણાં અને સેટની સામગ્રીને સુરક્ષિત રાખવા માટે જગ્યા, સમય અને નાણાંની જરૂર પડે છે. કપડાંને બગડતાં અટકાવવા, ઘરેણાંનો હિસાબ રાખવા અને મોટા સેટની સામગ્રીને અલગ કરીને સાચવી રાખવી સરળ કામગીરી નથી.
આ જ કારણસર કેટલીક વસ્તુઓનો ફરીથી ઉપયોગ થાય છે, કેટલીક વસ્તુઓ પરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે અન્ય વસ્તુઓને દૂર કરવી પડે છે.
કેમેરા સામે માત્ર થોડી મિનિટો માટે દેખાતી આ વસ્તુઓ પડદા પાછળ લાંબી સફર ખેડે છે. કોઈ ફિલ્મનો લહેંગો બીજી વાર્તાનો હિસ્સો બની શકે છે, તો કોઈ મહેલના દરવાજા અને બારીઓ નવા સેટને સજાવવાના કામમાં આવી શકે છે. એટલે કે, ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ તેની દુનિયાનો કેટલોક ભાગ આગામી ફિલ્મની તૈયારીમાં લાગી જાય છે.
