ફેબ્રુઆરી 2026માં PM નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા શરૂ કરાયેલા રાષ્ટ્રીય અભિયાન હેઠળ 14 વર્ષની છોકરીઓના લક્ષિત જૂથનું 87 ટકા કવરેજ પૂર્ણ | ગુજરાત સહિત છ રાજ્યોએ 100 ટકા કવરેજ હાંસલ કર્યું
- 14 વર્ષની છોકરીઓના લક્ષિત જૂથનું 87 ટકા કવરેજ
- ગુજરાત સહિત છ રાજ્યોએ 100 ટકા કવરેજ હાંસલ કર્યું
- ઉત્તર પ્રદેશ દેશમાં પ્રથમ, ગુજરાત ત્રીજા ક્રમે
- કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના સંકલનથી અભિયાનને વેગ
- U-WIN પ્લેટફોર્મથી રસીકરણની ડિજિટલ દેખરેખ
- સર્વાઇકલ કેન્સર સામે HPV વેક્સિન મહત્વપૂર્ણ નિવારક પગલું
- રસીકરણ દરમિયાન સુરક્ષાને અપાઈ રહી છે પ્રાથમિકતા
- બાકીની પાત્ર છોકરીઓ સુધી પહોંચવાનો સરકારનો લક્ષ્યાંક
Ahmedabad : ભારતમાં સર્વાઇકલ કેન્સર નિવારણની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન હેઠળ નવ મહિનાથી ઓછા સમયમાં હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) વેક્સિનના 1 કરોડથી વધુ ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે. આ સિદ્ધિ દેશભરમાં કિશોરીઓને સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બની શકે તેવા HPV ચેપ સામે રક્ષણ આપવાના પ્રયાસોમાં મોટી પ્રગતિ દર્શાવે છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2026માં શરૂ કરાયેલા આ રાષ્ટ્રવ્યાપી અભિયાન હેઠળ 14 વર્ષની છોકરીઓને સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રો પર માતા-પિતાની સંમતિ સાથે મફત, સુરક્ષિત અને સ્વૈચ્છિક રીતે સિંગલ-ડોઝ HPV વેક્સિન આપવામાં આવી રહી છે. આ અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓની ભાવિ પેઢીઓના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવાનો છે.
14 વર્ષની છોકરીઓના લક્ષિત જૂથનું 87 ટકા કવરેજ
રજિસ્ટ્રાર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયા (RGI)ના વર્ષ 2021ના વસ્તી અંદાજ મુજબ, દેશમાં દર વર્ષે આશરે 1.2 કરોડ છોકરીઓ આ અભિયાનના લક્ષિત જૂથમાં આવે છે. અત્યાર સુધીમાં આ લક્ષિત વસ્તીના લગભગ 87 ટકા જેટલું કવરેજ હાંસલ કરવામાં આવ્યું છે.
નવ મહિનાથી ઓછા સમયમાં 1 કરોડ ડોઝનો આંકડો પાર કરવો એ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો, આરોગ્યકર્મીઓ, શિક્ષકો, માતા-પિતા તેમજ સ્થાનિક સમુદાયોના સંકલિત પ્રયાસોનું પરિણામ છે.
ગુજરાત સહિત છ રાજ્યોએ 100 ટકા કવરેજ હાંસલ કર્યું
રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાન હેઠળ અનેક રાજ્યોએ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ, મિઝોરમ, મધ્ય પ્રદેશ અને બિહાર સહિત છ રાજ્યોએ પોતાની ઓળખાયેલી લક્ષિત વસ્તીનું 100 ટકા કવરેજ હાંસલ કર્યું છે.
અન્ય રાજ્યોમાં આસામે 95.63 ટકા, તેલંગાણાએ 95.28 ટકા, કર્ણાટકે 93.16 ટકા અને ઉત્તરાખંડે 90.17 ટકા કવરેજ નોંધાવ્યું છે. જ્યારે છત્તીસગઢમાં 86.21 ટકા અને રાજસ્થાનમાં 85.23 ટકા કવરેજ નોંધાયું છે.
કેરળમાં 77.02 ટકા, તમિલનાડુમાં 76.12 ટકા, ઓડિશામાં 74.90 ટકા અને દાદરા અને નગર હવેલી તથા દમણ અને દીવમાં 72.99 ટકા કવરેજ નોંધાયું છે.
ઉત્તર પ્રદેશ દેશમાં પ્રથમ, ગુજરાત ત્રીજા ક્રમે
રસીકરણના કુલ આંકડાની દૃષ્ટિએ ઉત્તર પ્રદેશ દેશમાં પ્રથમ સ્થાને છે. રાજ્યમાં 29.33 લાખથી વધુ 14 વર્ષની છોકરીઓને HPV વેક્સિન આપવામાં આવી છે. ત્યારબાદ બિહારમાં 13.70 લાખથી વધુ અને ગુજરાતમાં 7.75 લાખથી વધુ છોકરીઓનું રસીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
વિવિધ ભૌગોલિક અને સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા રાજ્યોમાં નોંધાયેલી આ પ્રગતિ અભિયાનની વ્યાપક પહોંચ અને સ્થાનિક સ્તરે અપનાવવામાં આવેલી વ્યૂહરચનાઓની અસરકારકતા દર્શાવે છે.
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના સંકલનથી અભિયાનને વેગ
કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય તેમજ રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારો વચ્ચેના સંકલનથી આ અભિયાનને વેગ મળ્યો છે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, જાહેર આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને ફ્રન્ટલાઇન આરોગ્યકર્મીઓ પણ આ કામગીરીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
ગ્રામીણ, શહેરી, દૂરના અને ભૌગોલિક રીતે પડકારજનક વિસ્તારોમાં રસીકરણની પહોંચ વધારવા માટે રાજ્યો દ્વારા સ્થાનિક જરૂરિયાતો અનુસાર વિવિધ અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યા છે. બિહાર, તમિલનાડુ અને સિક્કિમમાં રાજ્ય સ્તરે શરૂ કરાયેલી પહેલોને પણ રાષ્ટ્રીય અભિયાન સાથે જોડવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, માતા-પિતામાં જાગૃતિ લાવવા અને HPV રસીકરણ અંગે વૈજ્ઞાનિક તથા વિશ્વસનીય માહિતી પહોંચાડવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. બાળરોગ નિષ્ણાતો, સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાતો, AIIMS જેવી અગ્રણી તબીબી સંસ્થાઓના નિષ્ણાતો, શાળાના શિક્ષકો, આશા વર્કર્સ અને ANM કાર્યકરો આ અભિયાનમાં સહયોગ આપી રહ્યા છે.
U-WIN પ્લેટફોર્મથી રસીકરણની ડિજિટલ દેખરેખ
રાષ્ટ્રીય HPV રસીકરણ અભિયાનમાં U-WIN ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા રસીકરણની કામગીરીનું રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ, લાભાર્થીઓની નોંધણી અને ટ્રેકિંગ તેમજ ડિજિટલ રેકોર્ડ જાળવવામાં આવે છે.
આરોગ્ય વિભાગના અધિકારીઓ જિલ્લા સ્તરે રસીકરણની પ્રગતિ પર નજર રાખી શકે છે અને જે પાત્ર છોકરીઓનું હજુ સુધી રસીકરણ થયું નથી તેમને ઓળખી શકે છે. આ ઉપરાંત, માતા-પિતા U-WIN પ્લેટફોર્મ દ્વારા પોતાની દીકરીઓ માટે રસીકરણનો સમય નક્કી કરી શકે છે અને ડિજિટલ પ્રમાણપત્ર પણ મેળવી શકે છે.
સર્વાઇકલ કેન્સર સામે HPV વેક્સિન મહત્વપૂર્ણ નિવારક પગલું
સર્વાઇકલ કેન્સર મહિલાઓમાં કેન્સર સંબંધિત બીમારી અને મૃત્યુદરનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે. હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસના ચોક્કસ ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા પ્રકારોનો સતત ચેપ સર્વાઇકલ કેન્સરના મોટા ભાગના કેસો માટે જવાબદાર છે.
HPV રસીકરણ આ ચેપનું જોખમ ઘટાડવા માટેના સૌથી અસરકારક નિવારક પગલાં પૈકીનું એક છે. વિશ્વભરમાં અત્યાર સુધીમાં HPV વેક્સિનના 80 કરોડથી વધુ ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે. લગભગ બે દાયકાના વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને વાસ્તવિક અનુભવથી રસીની અસરકારકતા અંગે મજબૂત પુરાવા મળ્યા છે.
14 વર્ષની ઉંમરે છોકરીઓને રસી આપવાનો ઉદ્દેશ્ય HPVના સંભવિત સંપર્ક પહેલાં જ તેમને રક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે, જેથી ભવિષ્યમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના જોખમને ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે.
રસીકરણ દરમિયાન સુરક્ષાને અપાઈ રહી છે પ્રાથમિકતા
અભિયાન હેઠળ દરેક લાભાર્થીની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. તમામ રસીકરણ સત્રો નિર્ધારિત સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ ખાતે પ્રશિક્ષિત તબીબી અધિકારીઓની દેખરેખ હેઠળ યોજાય છે.
રસીકરણ બાદ થતી દુર્લભ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ (AEFI)નું તાત્કાલિક મૂલ્યાંકન અને વ્યવસ્થાપન થઈ શકે તે માટે રસીકરણ કેન્દ્રોને 24×7 આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, રસીકરણની પ્રક્રિયામાં સ્થાપિત સુરક્ષા પ્રોટોકોલનું પાલન કરવામાં આવે છે.
મંત્રાલય દ્વારા રસીકરણ અંગે પારદર્શક માહિતી, વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને માતા-પિતાની માહિતગાર સંમતિ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
બાકીની પાત્ર છોકરીઓ સુધી પહોંચવાનો સરકારનો લક્ષ્યાંક
1 કરોડથી વધુ ડોઝની સિદ્ધિ બાદ હવે આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયનું ધ્યાન બાકીની પાત્ર છોકરીઓ સુધી પહોંચવા અને દેશભરમાં રસીકરણનું કવરેજ વધારવા પર છે. આ માટે રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, તબીબી નિષ્ણાતો, આરોગ્યકર્મીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સમુદાયો સાથે મળીને કામગીરી ચાલુ રાખવામાં આવશે.
પાત્ર 14 વર્ષની છોકરીઓના માતા-પિતા અને વાલીઓને નજીકની નિર્ધારિત સરકારી આરોગ્ય સુવિધાનો સંપર્ક કરવા અથવા U-WIN પ્લેટફોર્મ દ્વારા રસીકરણ માટેનો સમય નક્કી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે.
નવ મહિનાથી ઓછા સમયમાં 1 કરોડથી વધુ HPV વેક્સિનના ડોઝ આપવાની આ સિદ્ધિ ભારતની નિવારક આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થાની પ્રગતિ દર્શાવે છે. સાથે જ, દેશની કિશોરીઓને સર્વાઇકલ કેન્સરથી બચાવવા અને મહિલાઓના સ્વસ્થ ભવિષ્યના નિર્માણ માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

