ભારતીય ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે તમે ઘણીવાર બર્થની પાસે લાલ રંગની ઇમરજન્સી ચેઇન જોઈ હશે. ઘણા લોકોને એ જાણવાની ઉત્સુકતા હોય છે કે આ ચેઇન ખેંચવાથી શું થાય છે? શું ટ્રેન તરત જ ઊભી થઈ જાય છે? ડ્રાઇવરને કેવી રીતે ખબર પડે છે કે ચેઇન ખેંચવામાં આવી છે? અને જો સ્ટેશન છૂટી જાય તો શું આ ચેઇન ખેંચી શકાય?
હકીકતમાં, ઇમરજન્સી ચેઇન કોઈ જાદુઈ બ્રેક નથી, જે ચાલતી ટ્રેનને પળવારમાં રોકી દે. આ એક સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે, જેનો ઉપયોગ ગંભીર કટોકટીની સ્થિતિમાં ટ્રેનને સુરક્ષિત રીતે રોકવા માટે થાય છે. જોકે, કારણ વગર ચેઇન ખેંચવાથી કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
ચેઇન ખેંચવાથી ટ્રેનમાં શું થાય છે?
ટ્રેનની ઇમરજન્સી ચેઇન ખેંચતાં હવા નીકળવાનો જોરદાર અવાજ સંભળાઈ શકે છે. ભારતીય રેલવેના ઓપરેટિંગ મેન્યુઅલ મુજબ, એર બ્રેક ધરાવતી ટ્રેનોમાં ઇમરજન્સી ચેઇન બ્રેક પાઇપ સાથે જોડાયેલી હોય છે. ચેઇન ખેંચવાથી એક વાલ્વ ખુલે છે, જેના કારણે હવા બહાર નીકળે છે અને બ્રેકિંગ સિસ્ટમમાં હવાનું દબાણ ઘટે છે. આના પરિણામે ટ્રેનના બ્રેક સક્રિય થાય છે અને ટ્રેનને રોકવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. લોકો પાઇલટ ગેજમાં દબાણ ઘટતું જોઈને ટ્રેન રોકવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. જોકે, ટ્રેન તરત જ ઝટકા સાથે ઊભી થઈ જાય એવું નથી. ટ્રેનની ઝડપ, વજન અને અન્ય પરિબળોને આધારે તેને સુરક્ષિત રીતે રોકવા માટે અમુક અંતરની જરૂર પડે છે.
કયા કોચમાં ચેઇન ખેંચાઈ છે, તેની જાણ કેવી રીતે થાય છે?
ટ્રેનમાં ઇમરજન્સી ચેઇન સક્રિય થાય ત્યારે રેલવે સ્ટાફને તેની જાણ કરાવવા માટે સંકેતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આપેલી માહિતી મુજબ, ગાર્ડ અને સુરક્ષા કર્મચારીઓને ત્રણ વખત હોર્ન વગાડીને સંકેત આપવામાં આવે છે.
ચેઇન ખેંચાતાં હવા નીકળવાનો અવાજ પણ સંભવિત રીતે કયા કોચમાં ચેઇન ખેંચાઈ છે તે ઓળખવામાં મદદરૂપ થાય છે. ત્યારબાદ રેલવે કર્મચારીઓ સંબંધિત કોચની તપાસ કરે છે.
ટ્રેન રોકાયા પછી શું થાય છે?
ટ્રેન રોકાયા બાદ રેલવે કર્મચારીઓ ચેઇન ખેંચવાનું કારણ તપાસે છે. જે કોચમાં ચેઇન ખેંચવામાં આવી હોય ત્યાં જઈને પરિસ્થિતિની જાણકારી મેળવવામાં આવે છે જરૂર પડે તો રેલવે પ્રોટેક્શન ફોર્સ (RPF)ના અધિકારીઓ પણ મુસાફરોની પૂછપરછ કરી શકે છે. ટ્રેન ફરી શરૂ કરતાં પહેલાં ચેઇનની વ્યવસ્થાને ફરી સક્રિય સ્થિતિમાં લાવવામાં આવે છે અને બ્રેકિંગ સિસ્ટમની તપાસ કરવામાં આવે છે.
કઈ પરિસ્થિતિમાં ઇમરજન્સી ચેઇન ખેંચી શકાય?
ગંભીર કટોકટીની સ્થિતિમાં ઇમરજન્સી ચેઇનનો ઉપયોગ જરૂરી બની શકે છે. જેમ કે:
– ગંભીર તબીબી કટોકટી: કોઈ મુસાફરની સ્થિતિ એવી હોય કે તાત્કાલિક મદદ માટે ટ્રેન રોકવી જરૂરી બને.
– મુસાફર ટ્રેનમાંથી પડી જાય: કોઈ વ્યક્તિ ટ્રેનમાંથી પડી ગઈ હોય અથવા આવી ગંભીર આશંકા હોય.
– આગ લાગે: ટ્રેનમાં આગ લાગવાથી મુસાફરોના જીવને જોખમ ઊભું થાય.
– મુસાફરોની સુરક્ષાને સીધું જોખમ: એવી ગંભીર પરિસ્થિતિ સર્જાય જેમાં ટ્રેન રોકવી જરૂરી હોય.
આવા સંજોગોમાં મુસાફરોની સુરક્ષા સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જોકે, શક્ય હોય ત્યાં સુધી રેલવે સ્ટાફને પણ તાત્કાલિક જાણ કરવી જોઈએ.
સ્ટેશન છૂટી જાય તો ચેઇન ખેંચી શકાય?
ના. જો તમારું સ્ટેશન છૂટી ગયું હોય, તમે સામાન ભૂલી ગયા હો અથવા તમારો કોઈ મિત્ર ટ્રેનમાં ચઢી ન શક્યો હોય, તો આ કારણોસર ઇમરજન્સી ચેઇન ખેંચવી યોગ્ય નથી. આવી સ્થિતિમાં સૌથી યોગ્ય રસ્તો એ છે કે તમે આગળના યોગ્ય સ્ટેશન પર ઊતરો અને ત્યાંથી તમારી મુસાફરીની વ્યવસ્થા કરો. મદદ માટે ભારતીય રેલવેના હેલ્પલાઇન નંબર 139 અથવા રેલમદદ સેવાનો સંપર્ક કરી શકાય છે.
કારણ વગર ચેઇન ખેંચવા બદલ કેટલો દંડ થઈ શકે?
ઇમરજન્સી ચેઇનનો બિનજરૂરી ઉપયોગ કરવાથી ટ્રેન મોડી પડી શકે છે. તેની અસર પાછળ આવતી ટ્રેનોના સમયપત્રક અને હજારો મુસાફરોની મુસાફરી પર પણ પડી શકે છે. રેલવે અધિનિયમ, 1989ની કલમ 141 હેઠળ, યોગ્ય અને પૂરતા કારણ વિના રેલવેની સંચાર વ્યવસ્થામાં દખલ કરવા બદલ કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ કલમ હેઠળ દોષિત ઠરનાર વ્યક્તિને એક વર્ષ સુધીની કેદ અથવા રૂ. 1,000 સુધીનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે. પ્રથમ વખત દોષિત ઠરવાના કિસ્સામાં પણ કાયદામાં લઘુત્તમ દંડની જોગવાઈ છે. જોકે, ચોક્કસ સજા કેસની હકીકતો અને કોર્ટના નિર્ણય પર આધારિત હોય છે.
ઇમરજન્સી ચેઇનનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં આટલું યાદ રાખો
ટ્રેનની બર્થ પાસે આવેલી લાલ ચેઇન મુસાફરોની સુરક્ષા માટે છે. તેનો ઉપયોગ સ્ટેશન છૂટી જવાથી, સામાન ભૂલી જવાથી કે અન્ય સામાન્ય કારણોસર ન કરવો જોઈએ. તેનો ઉપયોગ માત્ર વાસ્તવિક અને ગંભીર કટોકટીમાં જ કરવો જોઈએ, જ્યારે ટ્રેન રોકવી જરૂરી હોય.
