વિશ્વના સાતમા સૌથી મોટા દેશ ભારતનું કુલ ક્ષેત્રફળ 32,87,263 ચોરસ કિલોમીટર છે. વહીવટી રીતે વાત કરીએ તો હાલમાં ભારતમાં 28 રાજ્યો અને 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે. સમયાંતરે ભાષા અને સંસ્કૃતિના આધારે અનેક રાજ્યોની રચના કરવામાં આવી છે. ભારતના ઇતિહાસમાં રાજ્યોની રચનાની કહાની ખૂબ જ રસપ્રદ છે. કેટલાક રાજ્યો આઝાદી પહેલાં અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા, જ્યારે કેટલાક રાજ્યોની રચના આઝાદી બાદ ભાષા અને સંસ્કૃતિના આધારે કરવામાં આવી હતી. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતના 10 સૌથી જૂના રાજ્યો કયા છે? બે-ત્રણ રાજ્યો વિશે તો મોટાભાગના લોકોને ખબર હશે, પરંતુ આ 10 રાજ્યો કયા છે તે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. તો આવો જાણીએ ભારતના 10 સૌથી જૂના રાજ્યો વિશે.
ભારતમાં રાજ્યોની રચનાની પ્રક્રિયા બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન શરૂ થઈ હતી. તે સમયે વહીવટી સરળતા અને ભાષાકીય ઓળખને આધારે રાજ્યોની રચના કરવામાં આવતી હતી. આ જ પ્રક્રિયા હેઠળ બિહાર અને ઓડિશા જેવા રાજ્યોની રચના થઈ હતી. બિહારની રચના 22 માર્ચ, 1912ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે તેને બંગાળ પ્રેસિડેન્સીથી અલગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ જ કારણ છે કે દર વર્ષે 22 માર્ચે ‘બિહાર દિવસ’ ઉજવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ 1 એપ્રિલ, 1936ના રોજ ઓડિશાને અલગ પ્રાંત તરીકે બનાવવામાં આવ્યું હતું.
ગણતંત્ર ભારતના શરૂઆતના રાજ્યો કયા હતા?
ભારતને 1947માં આઝાદી મળી અને 1950માં તે ગણરાજ્ય બન્યું. 26 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ ભારતનું બંધારણ લાગુ થયું. તે દરમિયાન અનેક મુખ્ય રાજ્યોને ઔપચારિક રીતે નવું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું. આમાં ઉત્તર પ્રદેશનું નામ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે, જેને 24 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ આ નામ મળ્યું હતું. આ ઉપરાંત આસામ, તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોએ પણ આ સમયગાળામાં પોતાનું આધુનિક સ્વરૂપ મેળવ્યું હતું.
1956નો રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ
ભારતીય ઇતિહાસમાં 1 નવેમ્બર, 1956ની તારીખ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ એ દિવસ હતો, જ્યારે ‘રાજ્ય પુનર્ગઠન અધિનિયમ’ હેઠળ ભાષાકીય આધાર પર રાજ્યોની સીમાઓનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું. આ દરમિયાન દક્ષિણ ભારતના મુખ્ય રાજ્યો જેવા કે આંધ્ર પ્રદેશ, કેરળ અને કર્ણાટકનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું.
ભારતના 10 સૌથી જૂના રાજ્યોની યાદી
| ક્રમ | રાજ્યનું નામ | રચના/સ્થાપનાની તારીખ |
|---|---|---|
| 1 | બિહાર | 22 માર્ચ, 1912 |
| 2 | ઓડિશા | 1 એપ્રિલ, 1936 |
| 3 | ઉત્તર પ્રદેશ | 24 જાન્યુઆરી, 1950 |
| 4 | તમિલનાડુ | 26 જાન્યુઆરી, 1950 |
| 5 | આસામ | 26 જાન્યુઆરી, 1950 |
| 6 | પશ્ચિમ બંગાળ | 26 જાન્યુઆરી, 1950 |
| 7 | આંધ્ર પ્રદેશ | 1 નવેમ્બર, 1956 |
| 8 | કર્ણાટક | 1 નવેમ્બર, 1956 |
| 9 | કેરળ | 1 નવેમ્બર, 1956 |
| 10 | રાજસ્થાન | 1 નવેમ્બર, 1956 |
દેશનું સૌથી નવું રાજ્ય કયું છે?
ભારતના સૌથી જૂના રાજ્યોમાં બિહારનું નામ આવે છે, જ્યારે ભારતના સૌથી નવા રાજ્યોમાં તેલંગાણાનો સમાવેશ થાય છે. લાંબા સમય સુધી ચાલેલા જનઆંદોલન બાદ 2 જૂન, 2014ના રોજ આંધ્ર પ્રદેશથી અલગ થઈને તેલંગાણાનું અસ્તિત્વ આવ્યું હતું.

