કરંટ લાગવો એક અત્યંત જોખમી અકસ્માત છે, જેમાં દર વર્ષે હજારો લોકો પોતાનો જીવ ગુમાવે છે. તાજેતરમાં મથુરાના વૃંદાવનમાં 21 વર્ષીય યુવકનું કરંટ લાગવાથી મૃત્યુ થયું હતું. ઇસ્કોન મંદિરની બહાર લગાવવામાં આવેલા વોટર સ્પ્રે કૂલરને સ્પર્શ કરતાં જ તેને કરંટ લાગ્યો અને તે જમીન પર ઢળી પડ્યો. થોડી જ વારમાં તેનું મૃત્યુ થયું. ગરમીથી બચાવવા માટે નગર નિગમે આ કૂલરો લગાવ્યા હતા, પરંતુ તેમાં કરંટ ઉતરતા આ દુર્ઘટના સર્જાઈ હતી.
કરંટ કોઈપણ વાયર અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણમાં આવી શકે છે અને તેને સ્પર્શ કરવો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. તેથી જો કોઈને કરંટ લાગે તો સૌથી પહેલા શું કરવું તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે.
કરંટ લાગવાથી કેમ થાય છે મોત?
કરંટ શરીરના તે મહત્વપૂર્ણ અંગોને અસર કરે છે, જે જીવન માટે જરૂરી છે, જેમ કે હૃદય, શ્વાસ પ્રણાલી અને મગજ.
* વીજપ્રવાહ હૃદયના સામાન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલને ખોરવી શકે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા બંધ થઈ શકે છે.
* કરંટ શ્વાસ લેવામાં મદદરૂપ થતી માંસપેશીઓ અથવા શ્વાસને નિયંત્રિત કરતા મગજના ભાગોને અસર કરી શકે છે.
* ઘણી વખત વાયર હાથમાં ચોંટી જાય છે, જેના કારણે સતત કરંટ શરીરમાં વહેતો રહે છે અને માંસપેશીઓ અકડી જાય છે.
કરંટ લાગ્યા પછી સૌથી પહેલા શું કરવું?
જો કોઈ વ્યક્તિને કરંટ લાગે તો ગભરાવાની જગ્યાએ નીચે જણાવેલા પગલાં તાત્કાલિક લેવા જોઈએ. સમયસર લેવાયેલા આ પગલાં કોઈનો જીવ બચાવી શકે છે.
1. મેઈન સ્વિચ બંધ કરો
સૌથી પહેલા વીજળીની મેઈન સ્વિચ બંધ કરો. આમ કરવાથી કરંટનો પ્રવાહ બંધ થઈ જશે. જો શક્ય ન હોય તો લાકડાના સૂકા ડંડાની મદદથી વાયરને દૂર કરો. ધ્યાન રાખો કે ભીની વસ્તુથી વાયરને ન સ્પર્શો અને ખુલ્લા પગે પણ આ કામ ન કરો, નહીં તો તમે પણ કરંટની ઝપેટમાં આવી શકો છો.
2. વ્યક્તિને કરંટના સ્ત્રોતથી દૂર કરો
જે વ્યક્તિને કરંટ લાગી રહ્યો હોય તેને તાત્કાલિક કરંટના સ્ત્રોતથી દૂર કરો. જોકે આ દરમિયાન તમારી પોતાની સુરક્ષાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. લાકડું, પ્લાસ્ટિક અથવા અન્ય બિન-વાહક (Non-Conductive) વસ્તુનો ઉપયોગ કરીને તેને દૂર ખસેડો.
3. CPR આપવાનો પ્રયાસ કરો
વ્યક્તિનો શ્વાસ અને ધબકારા તપાસો. જો શ્વાસ ન ચાલતો હોય અથવા ધબકારા બંધ થઈ ગયા હોય તો CPR (કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન) આપો. જરૂર પડે તો મોઢેથી શ્વાસ આપવાનો પ્રયાસ કરો. તાત્કાલિક એમ્બ્યુલન્સ અથવા તબીબી સહાય માટે સંપર્ક કરો.
4. પાણીથી દૂર રાખો અને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ લઈ જાઓ
જે વ્યક્તિને કરંટ લાગ્યો હોય તેને પાણીથી સંપૂર્ણ દૂર રાખો. ભીનું વાતાવરણ વધુ જોખમી બની શકે છે. જો કરંટ લાગ્યા પછી વ્યક્તિ સામાન્ય દેખાતી હોય તો પણ તેને ડૉક્ટર પાસે લઈ જવું જરૂરી છે, કારણ કે અંદરની ઇજાઓ તરત દેખાતી નથી. જો ત્વચા દાઝી ગઈ હોય તો બરફ અથવા ઠંડા કપડાંથી હળવો શેક કરી શકાય.
મહત્વની વાત : કરંટ લાગ્યા બાદ વ્યક્તિ સામાન્ય દેખાતી હોય તો પણ તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ, કારણ કે હૃદય અને નર્વસ સિસ્ટમ પર તેની અસર થોડા સમય પછી પણ દેખાઈ શકે છે. સમયસર લેવાયેલા યોગ્ય પગલાં જીવન બચાવી શકે છે.
