મારા વ્હાલા અમદાવાદને અને અમદાવાદવાસીઓને નગરના જન્મદિવસના વધામણાં

જબ કુત્તે પે સસ્સા આયા,
તબ અહમદશાહને શહર બસાયા

૨૬મી ફેબ્રુઆરી ૧૪૧૧નાં રોજ થઈ હતી અમદાવાદની સ્થાપના અને  પાટણનાં પાદશાહ અહમદશાહે કરી હતી અમદાવાદની સ્થાપના.

હાં …. આ સાબરમતીની રેતીમાં રમતા અમદાવાદનો આજે ૬૦૭મો જન્મદિવસ છે. પાટણનાં પાદશાહ અહમદશાહના કૂતરાઓને સાબરમતીના કિનારે વસતા સસલાઓએ ભગાડ્યા ત્યારથી માંડીને આજ સુધી આ શહેરની ભૂમિ અનેક અદ્ભુત ઘટનાઓની સાક્ષી બની રહી છે.

આમ તો અમદાવાદ આસપાસનો વિસ્તાર ૧૧મી સદી થી વસે છે અને તે આશાપલ્લી અથવા તો આશાવલ થી ઓળખાતો હતો. એ વખતે અણહીલવાડ પાટણના સોલંકી રાજા કરણદેવે આશાવલના રાજા ભીલ સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું અને કર્ણાવતી નામે શહેરની સ્થાપના કરી, જે અત્યારે સાબરમતી નદી પાસેનો મણીનગર વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે.

ઈ.સ. ૧૪૧૧ માં પાટણ પર દિલ્હીના શહેનશાહ અલઔદ્દીન ખિલજીના લસ્શ્કરનો વિજય થયો, અને ગુજરાતમાં મુઝદફ્ફરી વંશની સ્થાપના કરી થઈ. આજ વંશનાં પાદશાહ અહેમદશાહ જ્યારે સાબરમતી નદીને કિનારે ટહેલતા હતા ત્યારે તેમણે એક સસલાંને કુતરાનો પીછો કરતા જોયું. સુલતાન કે જેઓ તેમના રાજ્યની રાજધાની પાટણ થી સ્થળાંતર કરવા માગતા હતા તેઓ આ બહાદુરીના કારનામાંથી પ્રાભાવિત થઇને સાબરમતી નદી કિનારા નજીકનો જંગલ વિસ્તારમાં અમદાવાદની સ્થાપનાં કરી.

ઈ.સ. ૧૪૮૭માં અહમદ શાહના પૌત્ર મહમૂદ બેગડાએ અમદાવાદની ચોતરફ ૧૦ કી.મી. પરીમીતીનો કોટ ચણાવ્યો, જેમાં ૧૨ દરવાજા અને ૧૮૯ પંચકોણી બુરજોનો સમાવેશ થાય છે. ઈ.સ. ૧૫૫૩ માં જ્યારે ગુજરાત ના રાજા બહાદુર શાહ ભાગી ને દીવ જતા રહ્યા ત્યારે રાજા હુમાયુ એ અમદાવાદ પર આંશિક કબજો કર્યો હતો. ત્યાર બાદ અમદાવાદ પર મુઝાફરીદ લોકો નો ફરી થી કબજો થયો હતો, અને પછી મુગલ રાજા અકબર એ અમદાવાદ ને પાછુ પોતાનું રાજ્ય બનાવ્યું.

મુગલ કાળ દરમ્યાન અમદાવાદ, રાજ્ય નું ધગ-મગતું ઓદ્યોગિક કેન્દ્ર બન્યું જ્યાં થી કાપડ યુરોપ મોકલાતું. મુગલ રાજા શાહજહાં એ પોતાનો ઘણો સમય અમદાવાદ માં વિતાવ્યો, જે દરમ્યાન તેણે શાહીબાગ માં આવેલું મોતી શાહી મહાલ બનાવડાવ્યું. અમદાવાદ ૧૭૫૮ સુધી મુગલો નું મુખ્યાલય રહ્યું, ત્યાર બાદ તેમણે મરાઠા સામે સમર્પણ કર્યું. મરાઠા કાળ દરમ્યાન અમદાવાદ તેની ચમક ધીરે ધીરે ખોવા માંડ્યું અને તે પૂના ના પેશ્વા અને બરોડા ના ગાયકવાડ ના મતભેદ નો શિકાર બન્યું.

અંગ્રજોના શાસનકાળ દરમિયાન અમદાવાદ એક મુખ્ય નગર બની ગયું. અહીં તેમણે કોર્ટ, નગરપાલિકા વગેરે સ્થાપ્યાં. કાપડની મિલૉને લીધે અમદાવાદ પૂર્વનું ‘માંચેસ્ટર’ પણ કહેવાતું હતું. મે ૧૯૬૦ થી નવા બનેલા ગુજરાત રાજ્યનું પાટનગર બન્યુ. ઐતિહાસિક અમદાવાદ આજે ધીકતું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે. અમદાવાદ મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. જૂનું શહેર જે સાબરમતી નદીની પૂર્વ દિશામાં વસેલ છે અને નવું શહેર જે પશ્ચિમ દિશામાં વિકસેલ છે. વ્યાપારી કેન્દ્ર હોવા ઉપરાંત અમદાવાદ એક મહત્વનું ઔધોગિક કેન્દ્ર છે, જેમાં કાપડ, રંગ, રસાયણ અને આભુષણોને લગતા ઉધોગો મુખ્ય છે.

અહમદાબાદ શહેર ઈતિહાસમા એક અન્ય કારણે પણ પ્રસિદ્ધ છે, અને એ છે મહાત્મા ગાંધીએ અહીં સાબરમતીના કિનારે સ્થાપેલો ગાંધી આશ્રમ.

સિદી સૈયદની જાળી, હઠીસિંગના દેરા, લાલ દરવાજા, સરખેજ રોજા સિવાય પણ અનેક જોવાલાયક સ્થળો છે જેમ કે,

સંસ્કાર કેન્દ્ર:
તમે એક સ્થાપત્ય વિદ્યાર્થી હોય, તો તમે આ શહેરમાં એક દ્રશ્ય જાતે ભોગવે તેવી મહેફિલ માટે છે કરતાં. આ સંસ્કાર કેન્દ્ર અમદાવાદ એક સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે 1954 માં પ્રખ્યાત આર્કિટેક્ટ લે Corbusier પોતે કરતાં અન્ય કંઈ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. ડિઝાઇન નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ સમગ્ર, વિખ્યાત ટાગોર હોલ ની નજીકમાં સરદાર પુલ નજીક સ્થિત તે આધુનિકતાવાદી સ્થાપત્ય એક સમજદારી ઉદાહરણ છે.

વધુ માહિતી માટે

સાયન્સ સિટી:
આ સરખેજ ગાંધીનગર હાઇવે નજીક સ્થિત છે, વિજ્ઞાન શહેર મનોરંજન અને અનુભવ જ્ઞાન ની સહાય સાથે એક સામાન્ય નાગરિક ના ધ્યાનમાં વિજ્ઞાન એક તપાસ ટ્રીગર ગુજરાત સરકારના મહત્વાકાંક્ષી પહેલ છે. વધુ 107 હેકટર વિસ્તાર આવરી, વિચાર એક સરળતાથી સમજી રીતે કાલ્પનિક પ્રદર્શનો ધરાવે છે, વર્ચ્યુઅલ વાસ્તવિકતા પ્રવૃત્તિ ખૂણા, અને જીવંત પ્રદર્શન બનાવવાનું છે.

વેચાર વાસણ મ્યુઝિયમ:
આ વેચાર (કલા, આર્કિટેક્ચર ઓફ હેરિટેજ માટે વિશાલા પર્યાવરણીય કેન્દ્ર અને સંશોધન) વાસણો મ્યુઝિયમ, આર્કિટેક્ટ શ્રી સુરેન્દ્ર સી પટેલ એક વિશાલા ગામ રેસ્ટોરન્ટની નજીકમાં અંદર 1981માં છે બનાવી છે. તે  સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો અને દુર્લભ કલાત્મક કુશળતા અને  કારીગરોના શાણપણ બચાવવા માટે પ્રયાસ છે. તે  બદલાતી જરૂરિયાતો અને પર્યાવરણના પરિણામે ઇતિહાસના વિવિધ ગાળાઓ પર વિકાસ થયો છે કે વખત પ્રસ્તુત કરવા માટે જૂના હજાર વર્ષ, થી વાસણો એક વ્યાપક અભ્યાસ છે

ઓટો વર્લ્ડ:
“ઓટો વર્લ્ડ” છેલ્લા સદીમાં એક પરિવાર દ્વારા બાંધવામાં વગેરે એન્ટિક વાહનો, કાર, મોટરસાયકલ, ઉપયોગિતા વાહનો, બગીઓ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંગ્રહ એક ભાગ છે. તે બધા પ્રકારો અને ઉંમરના સમગ્ર વિશ્વમાં માંથી કાર મહાન Marques, કેટલાક રજૂ કરે છે.

CEPT કેમ્પસ:
આર્કિટેક્ચર શાળા આ ‘પર્યાવરણીય આયોજન અને ટેકનોલોજી સેન્ટર ફોર’ (CEPT) હેઠળ 1962 માં BV દોશી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ‘વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા સાથે જ્ઞાન’ જેનો અર્થ થાય છે ‘ગનાનામ vignanamsahitam’ ના સૂત્ર સાથે, આજે CEPT હેઠળ સ્નાતક 3 અને 14 અનુસ્નાતક કાર્યક્રમો ઓફર સ્વાયત્ત યુનિવર્સિટી બન્યો છે. આંતરિક ડિઝાઇન શાળા શ્રી કૃષ્ણ શાસ્ત્રી, CEPT ખાતે 1991 માં BV દોશી એક વિદ્યાર્થી દ્વારા કરવામાં આવી હતી, પ્રયાસો વિદ્યાર્થીઓને સંવેદનશીલ અને સૌંદર્યલક્ષી પરિમાણો ઉશ્કેરવું અને પાઠ કરવામાં આવે છે.

ઇન્દ્રોડા કુદરત પાર્ક:
ડાઈનોસોર અને અશ્મિભૂત પાર્ક ગાંધીનગર, ગુજરાત મૂડી સાબરમતી નદી ક્યાં બેંક પર લગભગ 400 હેકટર વિસ્તાર પર કિંમતી ખજાનો ફેલાવો છે. તે વિશ્વમાં ડાયનાસોર ઇંડા બીજી સૌથી મોટી હેચરી ગણવામાં આવે છે. ભારતના Jurrasic પાર્ક તરીકે માનવામાં તે ગુજરાત ઇકોલોજિકલ શિક્ષણ અને સંશોધન ફાઉન્ડેશન (GEER) દ્વારા ચલાવો, અને દેશમાં માત્ર ડાયનાસોર સંગ્રહાલય છે. આ પાર્ક એક પ્રાણી સંગ્રહાલય સમાવેશ થાય છે, વાદળી વ્હેલ જેવા સમુદ્ર સસ્તન મોટા હાડપિંજર છે, સાથે સાથે એક વિશાળ બોટનિકલ ગાર્ડન, એમ્ફીથિયેટર, અર્થઘટન કેન્દ્ર અને પડાવ સુવિધાઓ. તે પણ તેના વિશાળ જંગલમાં nilgais, langurs અને તેતર s ના પક્ષીઓ, સરિસૃપ, સેંકડો અસંખ્ય પ્રજાતિઓ ઘર છે, જે વાઇલ્ડરનેસ પાર્ક છે.

એન સી મેહતા ગેલેરી:
લઘુચિત્ર ચિત્રો ઓફ એન.સી.મહેતા સંગ્રહ ઇન્ડોલોજી ઓફ એલડી સંસ્થા ના જટિલ માં સ્થિત થયેલ છે. બધા ભારત પર એકત્રિત, લઘુચિત્ર ચિત્રો આ ઉત્કૃષ્ટ અને વધુપડતુ શણગારેલું સંગ્રહ દંડ કલાકારી માટે બૃહદદર્શક લેન્સ અથવા માત્ર એક આંખ સાથે એક તદ્દન આકર્ષક હોઈ શકે છે.

સરદાર પટેલ મ્યુઝિયમ:
આ નેશનલ મ્યુઝિયમ શાહીબાગ વિસ્તારમાં મોતી શાહી મહેલ માં રાખવામાં આવે છે. તે શાહજહાંના માટે 1618 અને 1622 વચ્ચે બાંધવામાં આવ્યો હતો. આ ઇમારત પાછળથી વરિષ્ઠ અધિકારીઓ રાખવા માટે બ્રિટિશ છાવણી તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તે માત્ર સત્તર વર્ષની હતી ત્યારે 1878 માં, મહાન બંગાળી કવિ રવિન્દ્રનાથ ટાગોર અહીં રહ્યા હતા અને આ મકાન આ હંગ્રી સ્ટોન્સ તેમની વાર્તા પાછળ એક પ્રેરણા તરીકે સેવા આપી હતી.

શ્રેયસ ફોક મ્યુઝિયમ:
ઘણી રીતે આ સંગ્રહાલયએ હસ્તકલા અને  કલ્પના સાથે ગુજરાતી વારસો નોંધપાત્ર કિંમત વધાર્યો છે, જે ગુજરાતી મહિલાઓના અથાક ભાવના એક શ્રદ્ધાંજલિ છે. કલા સ્વરૂપો જેમ કે કાઠી, રબારી, આહિર, મેર, ચરણ, ભરવાડ, કણબી, કોળી, ભણસાલી, રાજપૂત, બ્રાહ્મણ, વાણીયા, મેઘવાલ, ખોજા વોહરા, મેમણ, મિયાણા અને અન્ય વિવિધ તરીકે અલગ અલગ સમુદાયો લઇને અહીં પ્રદર્શિત. પણ પ્રદર્શન પર રંગબેરંગી ભરતકામ કામ કરે છે, લાકડું કોતરણીને, મેટલ કામ, મણકો કામ અને વાસણો, ચામડું કામ, કોસ્ચ્યુમ, ચિત્રો અને પ્રાણી સજાવટ, ઘરગથ્થુ વપરાશ વસ્તુઓ છે

કેલિકો મ્યુઝિયમ એન્ડ સારાભાઈ ફાઉન્ડેશન:
ટેક્સટાઇલ ઓફ ધ કેલિકો મ્યુઝિયમ નિઃશંકપણે અગ્રણી કાપડ સંગ્રહાલય એક અને સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતીય કાપડ એક પ્રખ્યાત સંસ્થા છે. ભારત વૈવિધ્યસભર અને દૂરસ્થ વિસ્તારોમાં લાંબી કાપડ તેના નોંધપાત્ર સંગ્રહ પાંચ સદીઓ સમગ્ર હાથવણાટ કાપડ ઉદાહરણ છે. આ કાપડ, સંરક્ષણ બાંધવામાં જાગૃતિ અને ભારતના વિશાળ અને ઊંડા કાપડ વારસો સશક્તિકરણ માટે એક દ્રષ્ટિ સાથે એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા.

કોમ્યુનિટી સાયન્સ સેન્ટર:
વિક્રમ સારાભાઈ કોમ્યુનિટી સાયન્સ સેન્ટર જીવંત શીખવા માટે આનંદ રાખવા માટે કેવી રીતે મૂલ્યવાન માહિતી પૂરી પાડે છે. પ્રોત્સાહન અને શોધ્યું ગણિત અને વિજ્ઞાન નવીન પદ્ધતિઓ બનાવવા માટે દ્રષ્ટિ સાથે 1960 માં શરૂ કરી, આ જગ્યા એકસરખું બાળકો અને પુખ્ત વયના ઘણા અનુભવ અને પ્રાયોગિક અભિગમ માટે ખોલે છે.

ઇન્ડોલોજી સંસ્થા:
ઇન્ડોલોજી ઓફ લાલભાઈ દલપતભાઈ સંસ્થા, અમદાવાદ દુર્લભ કલા, હસ્તપ્રતો અને ભારત archaelogical પદાર્થો રિપોઝીટરી સાચવવા, 1956 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. 1984 માં, સંગ્રહાલય બોદ્ધ ધર્મ, જૈન ધર્મ અને તેના દર્શન, વ્યાકરણ, તંત્ર અને કવિતા, વેદ અને ભારતીય ફિલોસોફી અન્ય વિવિધ શાખાઓ લઇને વિષયો આવરી ખોલવામાં આવી હતી.

આર્ટ્સ કનોરિઆ સેન્ટર:
વિવિધ કલાકારો અને બાળકો માટે વર્કશોપ અને સ્ટુડિયો તક આપતા ફાઇન આર્ટસ સંસ્થા છે. આ ઇમારત BV દોશી અદભૂત સ્થાપત્ય એક સંશ્લેષણ અને છેલ્લા 25 વર્ષ માટે અલગ અલગ કલાકારો દ્વારા પાછળ છોડી છાપ છે. શહેરના હસ્ટલ ખળભળાટ મધ્યે માં, આ સ્થાન શાંત અને સર્જનાત્મકતા માટે એક સંપૂર્ણ પર્યાવરણ પેદા કરે છે.

હવે તો કાંકરિયા લેક અને સાબરમતી નદીના પટમાં રીવર ફ્રન્ટથી શહેરની રૉનક બદલાઈ ગઈ છે. સાબારમતીની રેતની જગ્યારે કોક્રેટમાં રમતા આ શહેરમાં રિવરફ્રન્ટ ઉપર યોજાતા બુક ફેર, ફ્લાવર શો, કલચર શો, કાઈટ ફેસ્ટિવલ વગેરેએ તો શહેરની રોનક બદલી નાખી છે.

આજે દેશના દરેક ખૂણાના લોકો અમદાવાદને વસવાટ માટેનું પ્રથમ નંબરનું શહેર ગણે છે. મને મારા અમદાવાદ ઉપર ગર્વ છે.

જય ગરવી ગુજરાત ….જય ગરવું અમદાવાદ

Guest Author: Ekta Nirav Doshi
Ahmedabad

છબી સૌજન્યઃ અમ્યુકો

તો ચાલો એક આંટો મારીએ અમદાવાદનો… વાંચવા અહિં ક્લિક કરોઃ