આર્થિક અપરાધીઓની એવી અનેક ઘટનાઓ ઘટી છે, જ્યાં ભારતીય ન્યાયાલયોના ન્યાય ક્ષેત્રથી ભાગવા, ગુનાહિત કિસ્સાઓની શરૂઆતની અપેક્ષા અથવા બાબતો અથવા ગુનાહિત કાર્યવાહીને લંબાવા દરમિયાન આર્થિક અપરાધી ભાગી જાય છે. ભારતીય ન્યાયાલયોના આવા અપરાધીયોની ગેરહાજરીનું કારણ અનેક વિષય પરિસ્થિતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જેમ કે, પહેલા ગુનાહિત કિસ્સાઓમાં તપાસ અટકી જાય છે, બીજુ કે આવી ઘટનાઓથી ન્યાયાલયોનો અમૂલ્ય સમય વેડફાય છે, ત્રીજુ કે આવી ઘટનાઓથી ભારતીમાં કાયદાઓનું અવમૂલ્યન થાય છે. આ ઉપરાંત આર્થિક અપરાધના ઘણા કિસ્સાઓમાં બેંક લોનની બીન-ચૂકવણીમાં સમાવિષ્ટ થઇ જાય છે, જેથી ભારતના બેંકિંગ ક્ષેત્રની આર્થિક સ્થિતિ ખરાબ થઇ જાય છે. ઉપરોક્ત બાબતને ધ્યાનમાં રાખી સરકાર દ્વારા બજેટ 2017-18માં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે સરકાર વિધેયક સંશોધન લાવવા અથવા જ્યાં સુધી આવી અપરાધીયો પર્યાપ્ત વિધિ ન્યાયાલય મંચની સમક્ષ સમર્પણ નથી કરતા એવા અપરાધીયોની સંપત્તિને જપ્ત કરવા માટે નવો કાયદો પણ લાગૂ કરવામાં આવશે.
દેશમાં લોન લઇને વિદેશ ભાગી જનારા ભાગેડૂઓની લગામ ખેંચાવા માટે સંસદમાં આર્થિક અપરાધી વિધેયક 2018ને પ્રધાન મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં નાણાં મંત્રાલયના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ વિધેયકમાં ભારતીય ન્યાયાલયોના કાર્યક્ષેત્રથી બહાર રહી કાનૂની પ્રક્રિયાથી બચી જનારા ભાગેડૂ ગુનેગારોની પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે ઠોસ ઉપાય કરવામાં મદદ મળશે.
આવા ગુનાઓમાં કુલ 100 કરોડ રૂપિયા અથવા વધુ રકમના એવા ગુનાઓ આ વિધેયકના કાર્યક્ષેત્રમાં આવરી લેવાશે.
અસરઃ
આ બિલથી ભાગેડૂ અપરાધીયોના સંબંધમાં કાયદાના રાજની પુનઃસ્થાપના થવાની સંભાવના થે, કારણ કે આનાથી તેમને ભારત પરત લાવી શકાશે અને તેમની સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી કરી શકાશે. ઉપરાંત, આવા ભાગેડૂ આર્થિક અપરાધીયો દ્વારા કરવામાં આવેલી નાણાંકીય ભૂલોમાં વ્યાપક રકમની વસૂલી કરવામાં બેંકો તથા અન્ય નાણાંકીય સંસ્થાઓને પણ મદદ મળશે અને આવી નાણાંકીય સંસ્થાઓની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધાર આવશે.
એવી આશા રાખવામાં આવે છે કે ભાગેડૂ અપરાધીયો દ્વારા ભારત અને વિદેશોમાં તેમની સંપત્તિને ઝડપથી જપ્ત કરવા માટે તેમને ભારત પરત અને અપરાધોના સંબંધોમાં કાયદાઓનો સામનો કરવા માટે ભારતીય ન્યાયાલયો સમક્ષ પક્ષ રાખવા માટે એક વિશેષ તંત્રનું સર્જન થઇ શકશે.
બિલની મુખ્ય બાબતોઃ
- કોઇ વ્યક્તિને ભાગેડૂ આર્થિક ગુનેગાર જાહેર થવા પર વિશેષ ન્યાયાલય સમક્ષ અરજી કરવી
- ગુના દ્વારા ભાગેડૂ આર્થિક રૂપમાં જે તે વ્યક્તિની સંપત્તિ જપ્ત કરવી
- ભાગેડૂ આર્થિક ગુનેગાર હોવાથી આરોપિત વ્યક્તિને વિશેષ ન્યાયાલય દ્વારા નોટીસ પ્રસિદ્ધ કરવી
- આપરાધના ફળસ્વરૂપે તારવેલી સંપત્તિના કારણે ભાગેડૂ આર્થિક અપરાધી જાહેર કરાયેલ વ્યક્તિની સંપત્તિને જપ્ત કરવી
- આવા અપરાધીઓની બેનામી સંપત્તિ સહિત ભારત અને વિદેશોમાં અન્ય સંપત્તિને જપ્ત કરવી
- ભાગેડૂ અપરાધીને કોઇ સિવિલ દાવાનો બચાવ કરવા માટે અયોગ્ય બનાવવો
- અધિનિયમ અંતર્ગત જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિના મેનેજમેન્ટ તથા નિકાલ માટે એક વહીવટદારની નિયુક્તિ કરવામાં આવશે
જો કે, આવા કિસ્સાઓમાં જ્યાં કોઇ વ્યક્તિને ભાગેડૂ જાહેર કર્યા પૂર્વે કોઇ પણ સમયે કાર્યવાહીની પ્રક્રિયાની સમાંતર ભાગેડૂ અપરાધી ભારત પરત આવે છે અને સક્ષમ ન્યાયાલય સમક્ષ હાજર થાય છે, તો આવી પરિસ્થિતિમાં પ્રસ્તાવિત અધિનિયમ અંતર્ગત કાયદાકીય કાર્યવાહી રોકી દેવામાં આવશે.
