ચીન દુનિયાની સૌથી ઝડપથી ઉભરી રહેલી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંનું એક છે. ચીને જે ઝડપથી પ્રગતિ કરી છે તે ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે. ચીનને દુનિયાનું ‘કારખાનું’ એમ જ કહેવામાં આવતું નથી. ચીન વિશ્વના લગભગ 55 ટકા જહાજોનું નિર્માણ કરે છે. પરંતુ તેનાથી પણ વધુ આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે ચીનને અનેક ક્ષેત્રોમાં પડકાર આપી રહેલું ભારત આખરે કેટલાં જહાજો બનાવે છે? ભારત ડ્રેગનથી આગળ છે કે પાછળ? તેનો જવાબ જાણીને તમને ચોક્કસ આશ્ચર્ય થશે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય સંજીવ સાન્યાલે News18 Defcon 2026માં આ અંગેના આંકડા રજૂ કર્યા હતા. સંજીવ સાન્યાલે Defcon 2026માં જણાવ્યું હતું કે, “ચીન વિશ્વના 55 ટકા જહાજો બનાવે છે, જ્યારે ભારતનો હિસ્સો એક ટકાથી પણ ઓછો છે.” સાન્યાલે ચીન અને ભારત વચ્ચેના આ મોટા તફાવત તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું કે ભારતે પોતાની જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા ગંભીરતાથી વધારવાની જરૂર છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત પાસે પહેલેથી જ કેટલાક મૂળભૂત ફાયદા છે. તેમાં મોટી સંખ્યામાં કામદારો અને મજબૂત સ્ટીલ ઉદ્યોગનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ ક્ષેત્રને નિયંત્રિત કરતું માળખું તેના વિકાસમાં અવરોધ બની રહ્યું છે. સાન્યાલે કહ્યું, “અમે વિશ્વના બીજા સૌથી મોટા સ્ટીલ ઉત્પાદક છીએ. અમારી પાસે કામદારો પણ છે. ક્ષમતા ન વધારવાનું કારણ આપણી કામ કરવાની પદ્ધતિ છે. આપણે ખાનગી ક્ષેત્રને આગળ આવવા માટે માર્ગો બનાવવા પડશે.”
સાન્યાલે ભારતે જહાજ નિર્માણ પર વધુ ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતે પોતાની ભૌગોલિક સ્થિતિને અલગ દૃષ્ટિકોણથી જોવી જોઈએ અને દેશના દરિયાઈ મહત્વને સમજવું જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત પરંપરાગત રીતે પોતાને જમીન આધારિત દેશ તરીકે જોતું આવ્યું છે, જ્યારે તેના દરિયાઈ સંબંધો ખૂબ જ વ્યાપક છે. તેના પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. આ દેશની એક મોટી તાકાત છે, જેને વધુ મજબૂત કરવાની જરૂર છે.
સાન્યાલે કહ્યું, “ભારત પોતાને ખૂબ જ જમીન ધરાવતો દેશ માને છે. આપણે આપણી ભૌગોલિક સ્થિતિને સમજતા અને તેની કદર કરતા નથી. આ એક ગંભીર સમસ્યા છે. જ્યારે આર્થિક અને દરિયાઈ દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ભારતની તસવીર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે.”
સાન્યાલે કહ્યું, “આર્થિક અને દરિયાઈ દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો તસવીર એકદમ અલગ છે. ત્યારે આપણા પડોશીઓ UAE, ઓમાન, ઓસ્ટ્રેલિયા, સિંગાપોર અને ઇન્ડોનેશિયા છે. આપણો ઇતિહાસ પણ આ દેશો સાથે જોડાયેલો છે. આર્થિક રીતે જોઈએ તો આપણે લગભગ એક ટાપુ જેવા છીએ.”
ભારતનો વેપાર સમુદ્રી પરિવહન પર ખૂબ જ નિર્ભર છે. સાન્યાલના જણાવ્યા અનુસાર, જથ્થાની દૃષ્ટિએ ભારતનો 95 ટકા અને મૂલ્યની દૃષ્ટિએ 75 ટકા વેપાર જહાજો મારફતે થાય છે. તેમાં મોટાભાગનો વેપાર વિદેશી જહાજો દ્વારા થાય છે.
તેમણે કહ્યું, “આપણો વેપાર માત્ર દરિયાઈ જ નથી, પરંતુ લગભગ સંપૂર્ણપણે વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓના નિયંત્રણમાં છે.”
સાન્યાલે ચેતવણી આપી હતી કે આ નિર્ભરતાના કારણે કોઈ ઔપચારિક પ્રતિબંધ વિના પણ ભારત મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે.
તેમણે કહ્યું, “આપણે મોટા દેશોના પ્રતિબંધની પણ જરૂર નથી. જો દુનિયાની ત્રણ-ચાર મોટી શિપિંગ કંપનીઓ આપણાથી ખુશ ન હોય, તો આપણે ગંભીર સંકટમાં મુકાઈ શકીએ છીએ.”
