ગુજરાતને વૈશ્વિક બૌદ્ધ પ્રવાસન નકશા પર મૂકવા સંઘકાય ફાઉન્ડેશનનો પ્રસ્તાવ

‘ગુજરાત બુદ્ધિસ્ટ હેરિટેજ એન્ડ ગ્લોબલ બુદ્ધિસ્ટ ટુરિઝમ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ’ની સ્થાપનાની દરખાસ્ત; હેરિટેજ સંરક્ષણ, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન, રોકાણ અને સ્થાનિક રોજગારીને વેગ આપવાનો ઉદ્દેશ્ય

અમદાવાદ: ગુજરાતના સમૃદ્ધ બૌદ્ધ વારસાને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંઘકાય ફાઉન્ડેશને ગુજરાત સરકારના પ્રવાસન વિભાગ અને ગુજરાત ટુરિઝમની ભાગીદારીમાં **‘ગુજરાત બુદ્ધિસ્ટ હેરિટેજ એન્ડ ગ્લોબલ બુદ્ધિસ્ટ ટુરિઝમ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ’**ની સ્થાપનાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

સૂચિત કાઉન્સિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસાનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન કરવાની સાથે રાજ્યને બૌદ્ધ તીર્થયાત્રા, હેરિટેજ ટુરિઝમ, સંશોધન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો છે. આ દરખાસ્ત ગુજરાત સરકારની વિચારણા અને મંજૂરીને આધીન રહેશે.

તાજેતરમાં સંઘકાય ફાઉન્ડેશન દ્વારા ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગ અને ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલય હેઠળના ઇન્ટરનેશનલ બુદ્ધિસ્ટ કન્ફેડરેશનના સહયોગથી ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસા પર આયોજિત 7મી આંતરરાષ્ટ્રીય બૌદ્ધ પરિષદના સફળ આયોજન બાદ આ દરખાસ્ત રજૂ કરવામાં આવી છે.

સૂચિત કાઉન્સિલ હેઠળ હેરિટેજ સંરક્ષણ, પુરાતત્વીય વિકાસ, બૌદ્ધ પ્રવાસન, પ્રવાસન માળખાગત સુવિધા, રોકાણ, શૈક્ષણિક સંશોધન, સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન અને શાંતિ પહેલ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંકલિત કામગીરી માટેનું માળખું ઊભું કરવાની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. સાથે જ બૌદ્ધ વારસો ધરાવતા વિવિધ દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે ભાગીદારી દ્વારા ગુજરાતના હેરિટેજ સ્થળોને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રમોટ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.

ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસાને વૈશ્વિક ઓળખ આપવાનો પ્રયાસ

ગુજરાતમાં બૌદ્ધ સંસ્કૃતિ અને વારસાના અનેક મહત્વપૂર્ણ સ્થળો આવેલા છે. તેમાં દેવની મોરી, વડનગર, વલ્લભીપુર, જૂનાગઢ, ઉપરકોટ, ખંભાલીડા, સાના ગુફાઓ, તળાજા અને સિયોત જેવા સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે.

ફાઉન્ડેશનના જણાવ્યા મુજબ, આ સ્થળોના સંરક્ષણ, જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમોશન અને પ્રવાસન વિકાસ માટે સંકલિત અભિગમ અપનાવવામાં આવે તો ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસાને વિશ્વભરના પ્રવાસીઓ, શ્રદ્ધાળુઓ, સંશોધકો અને સાંસ્કૃતિક પ્રવાસીઓ સુધી પહોંચાડી શકાય છે.

આ દરખાસ્તમાં ‘ગુજરાત ગ્લોબલ બુદ્ધિસ્ટ પાર્ટનરશિપ’ની પણ પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. આ મંચ હેઠળ થાઈલેન્ડ, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર, વિયેતનામ, કંબોડિયા, લાઓસ, ભૂતાન, નેપાળ, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા સહિતના બૌદ્ધ વારસો ધરાવતા દેશો સાથે પ્રવાસન, સંશોધન, સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન, હેરિટેજ સંરક્ષણ અને સંયુક્ત પ્રવાસન પહેલ માટે સહયોગ વિકસાવવાની શક્યતા છે.

‘બુદ્ધિસ્ટ ટુરિઝમ માસ્ટર પ્લાન-2040’નો પ્રસ્તાવ

ફાઉન્ડેશને ‘ગુજરાત બુદ્ધિસ્ટ હેરિટેજ એન્ડ ગ્લોબલ બુદ્ધિસ્ટ ટુરિઝમ માસ્ટર પ્લાન-2040’ તૈયાર કરવા માટે પ્રાથમિક ટાસ્ક ફોર્સની રચનાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. સૂચિત માસ્ટર પ્લાનમાં બૌદ્ધ હેરિટેજ સાઇટ્સનું મેપિંગ, સંરક્ષણ અને માળખાગત સુવિધાઓની જરૂરિયાત, બૌદ્ધ પ્રવાસન સર્કિટ, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી, રોકાણની તકો, ડિજિટલ દસ્તાવેજીકરણ, કૌશલ્ય વિકાસ તેમજ ટકાઉ અને સમુદાય આધારિત પ્રવાસન જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

આ પહેલ અંગે સંઘકાય ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક અધ્યક્ષ ભંતે પ્રશીલ રત્ન ગૌતમએ જણાવ્યું હતું કે, “ગુજરાત પાસે નોંધપાત્ર બૌદ્ધ વારસો છે, જે રાજ્યના પ્રવાસન અને આર્થિક વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી શકે છે. અમારો પ્રયાસ વારસો, પ્રવાસન, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને સ્થાનિક વિકાસને એક માળખાગત પ્લેટફોર્મ પર એકસાથે લાવવાનો છે.”

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ગુજરાત સરકાર અને ગુજરાત ટુરિઝમના સહયોગથી રાજ્યમાં બૌદ્ધ શ્રદ્ધાળુઓ, વિદ્વાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુલાકાતીઓ માટે વધુ તકો ઊભી થઈ શકે છે. સાથે જ સ્થાનિક સમુદાયો, MSME, હોસ્પિટાલિટી અને પ્રવાસન આધારિત સેવાઓ માટે રોજગારી તથા વ્યવસાયની નવી તકો વિકસાવી શકાય છે.

તેમણે ઉમેર્યું, “સૂચિત કાઉન્સિલ બૌદ્ધ પ્રવાસન સર્કિટના વિકાસ, મુલાકાતીઓની સુવિધાઓમાં સુધારો, રોકાણને પ્રોત્સાહન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી માટે લાંબા ગાળાનું માળખું પૂરું પાડી શકે છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસાનું સંરક્ષણ કરવાની સાથે તેને ટકાઉ પ્રવાસન અને સ્થાનિક આર્થિક વિકાસ સાથે જોડવાનો છે.”

આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ પદયાત્રા અને હેરિટેજ મુલાકાત

ગુજરાતમાં બૌદ્ધ વારસા પર યોજાયેલી 7મી આંતરરાષ્ટ્રીય બૌદ્ધ પરિષદના ભાગરૂપે સુરતમાં  આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ પદયાત્રા’ નું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલ દ્વારા શાંતિ, કરુણા, સદ્ભાવના અને માનવ એકતાનો સંદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

કોન્ફરન્સ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિનિધિમંડળે ગુજરાતના વિવિધ બૌદ્ધ અને સાંસ્કૃતિક સ્થળોની મુલાકાત લીધી હતી. પ્રતિનિધિઓએ વડોદરામાં પવિત્ર બુદ્ધ અવશેષોના દર્શન કર્યા તેમજ ગાંધીનગરમાં દાંડી કુટીરની મુલાકાત લીધી હતી.

આ દરમિયાન પ્રતિનિધિમંડળે ગુજરાત સરકારના પ્રવાસન સચિવ ડૉ. કુલદીપ આર્ય (IAS) અને ટુરિઝમ કોર્પોરેશન ઑફ ગુજરાત લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ડૉ. વિપિન ગર્ગ (IAS) સાથે ગુજરાતના બૌદ્ધ વારસાને પ્રોત્સાહન આપવા અને રાજ્યની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન પ્રોફાઇલ મજબૂત કરવા અંગે ચર્ચા કરી હતી. ચર્ચા દરમિયાન વડનગરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બૌદ્ધ પરિષદ તથા વડનગર, ગાંધીનગર અને વડોદરાને જોડતી આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ પદયાત્રા યોજવાની શક્યતાઓ અંગે પણ વિચારણા કરવામાં આવી હતી.

સૂચિત પહેલ હેઠળ પ્રવાસન અને હેરિટેજ માળખાને મજબૂત કરવા માટે હોસ્પિટાલિટી સુવિધાઓ, ધ્યાન કેન્દ્રો, મ્યુઝિયમ, ઇન્ટરપ્રિટેશન સેન્ટર્સ, સાંસ્કૃતિક ઉત્પાદનો અને તીર્થયાત્રા સુવિધાઓમાં રોકાણની સંભાવનાઓ પણ દર્શાવવામાં આવી છે. ફાઉન્ડેશનના જણાવ્યા મુજબ, આવા સંકલિત વિકાસથી હેરિટેજ સ્થળોની આસપાસ સ્થાનિક રોજગારી, MSME, હોસ્પિટાલિટી ક્ષેત્ર તેમજ ગ્રામીણ અને સમુદાય આધારિત પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. સંઘકાય ફાઉન્ડેશને ગુજરાત સરકારના માર્ગદર્શન અને મંજૂરીને આધીન રહીને આ સૂચિત પહેલ માટે સંસ્થાકીય, જ્ઞાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંકલન ભાગીદાર તરીકે સહયોગ આપવાની તૈયારી વ્યક્ત કરી છે.