દૂધ આપણા રોજિંદા આહારનો મહત્વનો ભાગ છે. બાળકો હોય કે વૃદ્ધો, દરેક ઉંમરના લોકોને દૂધ પીવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. દૂધને પોષક તત્વોથી ભરપૂર અને સંપૂર્ણ આહારનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો દૂધમાં કોઈ પ્રકારની ભેળસેળ કરવામાં આવી હોય તો તે સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. ખાસ કરીને દૂધમાં ડિટર્જન્ટ, સ્ટાર્ચ અને અન્ય કેમિકલની ભેળસેળના સમાચાર સમયાંતરે સામે આવતા રહે છે. નફા માટે કરવામાં આવતી આવી ભેળસેળથી બચવા માટે દૂધ ખરીદતી વખતે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. સારી વાત એ છે કે કેટલીક સરળ રીતોથી ઘરે પણ દૂધની પ્રાથમિક તપાસ કરી શકાય છે.
શેક કરીને જાણો દૂધમાં ડિટર્જન્ટ છે કે નહીં
FSSAI અનુસાર, દૂધમાં ડિટર્જન્ટની ભેળસેળની તપાસ કરવા માટે એક ગ્લાસમાં આશરે 5થી 10 મિલી દૂધ લો. હવે તેને ચમચીની મદદથી ઝડપથી હલાવો અથવા શેક કરો. જો દૂધમાં ખૂબ વધારે ફીણ બને અને પરપોટા લાંબા સમય સુધી રહે તો તેમાં ડિટર્જન્ટની ભેળસેળ હોવાની આશંકા હોઈ શકે છે. જ્યારે સામાન્ય દૂધને હલાવવાથી બનતા હળવા પરપોટા ઝડપથી ગાયબ થઈ જાય છે.
આયોડિનથી પણ કરી શકાય તપાસ
દૂધમાં ભેળસેળની તપાસ માટે આયોડિન ટિન્ચરનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવે છે. આ માટે સૌપ્રથમ દૂધને ઉકાળો અને ત્યારબાદ તેને સંપૂર્ણપણે ઠંડું થવા દો. ત્યાર પછી દૂધમાં આયોડિન ટિન્ચરના થોડા ટીપાં ઉમેરો. જો દૂધનો રંગ ઘેરો વાદળી થવા લાગે તો તે સ્ટાર્ચ જેવી ભેળસેળનો સંકેત હોઈ શકે છે. જોકે, કોઈ એક ઘરેલુ ટેસ્ટથી ભેળસેળની અંતિમ પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી.
દૂધ ખરીદતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
પેકેટવાળું દૂધ ખરીદતી વખતે પેકેટ પરની સ્પેલિંગ, બ્રાન્ડનું નામ અને લોગો ધ્યાનથી તપાસો. ઘણી વખત નકલી પેકેટ અસલી બ્રાન્ડ જેવા જ દેખાય તે રીતે તૈયાર કરવામાં આવી શકે છે. પેકેટ પર FSSAIનો લોગો અને માન્ય લાઇસન્સ નંબર પણ ચોક્કસ તપાસો.
આ ઉપરાંત પેકેટની સીલ, મેન્યુફેક્ચરિંગ તારીખ અને એક્સપાયરી ડેટ પણ તપાસવી જરૂરી છે. સ્થાનિક અથવા અજાણી બ્રાન્ડનું દૂધ ખરીદતા પહેલાં તેની વિશ્વસનીયતા અંગે માહિતી મેળવી લો.
જો દૂધની ગુણવત્તા, ગંધ, રંગ અથવા સ્વાદ સામાન્ય કરતાં અલગ લાગે તો તેનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો. જરૂર પડે તો સંબંધિત ફૂડ સેફ્ટી વિભાગને તેની જાણ પણ કરી શકાય છે.
